Onderwijs met QR

QR-codes waren oorspronkelijk bedoeld om een hoeveelheid datagegevens te bewaren. Ondertussen zijn de toepassingen en datatypes van QR-codes zo uitgebreid dat ze ook voor het onderwijs interessant zijn geworden. Ze linken niet enkel naar tekst of vooraf ingegeven data. Je kan ze ook inzetten als snelle link naar eender welke URL. Deze link kan informatie bevatten, een afbeelding zijn, verwijzen naar multimedia, online enquete of een gedeeld document. Verder zijn de online tools die eveneens op mobiele toestellen te raadplegen of aan te passen zijn inmiddels zo uitgebreid. Dat maakt van een QR-code een multifunctionele, ruim inzetbare toepassing.

QR-codes zijn relatief klein in verhouding met de informatie die erin wordt opgeslagen. Op enkele vierkante centimeters lukt het je zo om bijvoorbeeld een hele tekst kwijt te kunnen.

Het werken met QR-codes in het onderwijs is een manier van het zogenaamde ‘mobile learning’. Dit stelt ons in staat om plaats– en tijdsonafhankelijk tot leren te komen. Met plaatsonafhankelijk leren wordt bedoeld dat er eender waar leerstof kan worden ver-worven. Deze is niet gebonden aan een bepaalde ruimte. Zowel binnen de klasmuren als daarbuiten. Zowel binnen als buiten. Het tijdsonafhankelijk leren impliceert dat er eveneens buiten de lesuren geleerd kan worden. Informele momenten, zoals de middagpauze, kunnen hierbij van belang zijn.


Het mobiele leren verwacht uiteraard zinvolle inhouden. Deze moeten zo opgemaakt of gekozen zijn dat de kinderen er zelfstandig mee aan het werk kunnen. Hiervoor is het nodig dat media waarnaar verwezen wordt met de QR-code een meerwaarde kan bete-kenen voor de leerstof. De context van het leren kan zo veranderd worden naar een meer natuurlijke omgeving, waar leerlingen en hun leerkrachten een andere rol spelen dan ze eerder gewoon waren. ‘Natuurlijk’ in de zin van ondervindend leren. Net als we als baby, peuter en kleuter zo gewend waren.

Gepast onderwijs met QR vraagt van de leerkracht en de leerlingen misschien een andere werkwijze. De organisatie van de lessen kan onder de loep genomen worden om nog meer tegemoet te komen aan het hedendaagse leren. Van kinderen verwachten we dat ze de toevloed aan informatie voldoende verwerkt krijgen om er de nodige (levens)lessen uit te trekken. Met het gebruik van QR-codes kunnen we hen een omgeving bieden die uitdaagt om aan het leren te gaan. Verschillende ICT-middelen zijn ondertussen zo ingeburgerd in de samenleving dat de kinderen er niet van opkijken dat ze in de klas worden gebruikt. We kunnen hier dankbaar gebruik van maken om hen er zelfstandig mee aan de slag te laten gaan. Dit zorgt voor meer differentiatiemogelijkheden tijdens de les. De leerkracht verdeelt het werk vooraf en kan tijdens de verwerking van de leerstof zijn aandacht volledig richten op zij die het nodig hebben.

QR-tips voor gebruik in de klas

GEBRUIK DE MEERWAARDE
Het gebruik van ICT in het onderwijs is een middel om tot leren te komen. ICT-gebruik mag en kan niet het doel op zich zijn. Onze ICT-eindtermen zijn zo opgesteld dat ze in elk vakgebied aan bod kunnen komen als vakoverschrijdende doelen. Dat maakt ICT tot een hulpmiddel om van en mee te leren.

QR-codes kunnen aantrekkelijk zijn in de klas of prikkelen de nieuwsgierigheid van de kinderen. Daarvoor hoeven we echter nog geen QR-codes te gebruiken. Ze kunnen ook een meerwaarde betekenen voor de doelstellingen en de leerstof. In het gebruik van QR-codes in de klas is het net die meerwaarde die ze zo waardevol kan maken.
QR-codes geven ons kansen om de analoge wereld aan de digitale te koppelen. Alle leerstof kan gelinkt worden naar zaken die op het internet gevonden kunnen worden. Een afbeelding als QR-link gebruiken is daarentegen behoorlijk zinloos wanneer je be-denkt dat die afbeelding ook gewoon afgedrukt kan worden. Je kan m.i. maar van een meerwaarde spreken wanneer de tijd of de ruimte aan efficie ntie wint.

Wanneer kinderen een hopeloos lange URL moeten intypen of op zoek moeten gaan naar net díe bepaalde informatie, is de factor tijd een obstakel voor het leren. Door de opdracht van een QR-code te voorzien, wordt de link of media onmiddellijk weergegeven. Dat maakt een grote tijdwinst. De focus blijft hier nog steeds op het leren te liggen en niet op het zoeken. Natuurlijk is de rol van de leerkracht hierbij richtingbe-palend. Door doelgericht QR-codes te gebruiken, geef je de kinderen de leertijd die ze nodig hebben.

De digitale wereld staat ons bovendien toe om gescande documenten bewaard kunnen worden. Geen wanhopig gedoe meer met opnieuw te zoeken naar de juiste documen-ten. Ook hierbij is het de factor tijd die het verschil maakt.


Het is ook mogelijk dat aan een relatief kleine plaats een behoorlijke hoeveelheid informatie moet worden toegewezen. Een werkblad met een kleine vrije ruimte kan voorzien worden van een QR-code die ver-wijst naar de nodige extra info. Misschien bevat hetgeen je wil duidelijk maken net te veel informatie om kwijt te kunnen. Ook hierbij speelt de factor ruimte van belang.

Wanneer de juiste kleuren belangrijk zijn tijdens een les, kunnen QR-codes ook een meerwaarde betekenen. Kopieerbladen maken dat we in het onderwijs vaak in zwart-wit denken. Met het eenvoudig inscannen van een code hebben de leerlingen de mogelijkheid om afbeeldingen in kleur te zien. We hebben ook de kans om multimediamateriaal toe te voegen aan het individuele leren. Hierbij moeten we steeds in het achterhoofd houden dat hetgeen we bijvoegen een toegevoegde waarde heeft, extra info biedt.

GEBRUIK EEN URL-VERKORTER
Om eenvoudige QR-codes te maken, kan je gebruik maken van een URL-verkorter. Hoe meer karakters de link bevat, hoe ingewikkelder de QR-code zal zijn. Dit zorgt voor een grotere kans op foutief inscannen waardoor de link niet bereikt kan worden. Hoe een-voudiger de code, hoe sneller de link bereikt kan worden. Extra pluspunt door gebruik te maken van een URL-verkorter is dat sommige van hen (b.v. goo.gl) statistieken bij-houden. Zo kan je steeds zien hoeveel keer de QR-code is ingescand.

CONTRAST WERKT
De opmaak van QR-codes kan je tegenwoordig al met heel wat tools zelf bepalen. Zorg er echter altijd voor dat het contrast tussen voor- en achtergrond groot genoeg is. Zwart op wit werkt natuurlijk nog steeds het best.

Bedenk ook dat wanneer je een gekleurde code hebt aangemaakt, deze na kopie ren ervan niet steeds leesbaar blijft.

Voor differentiatie kan het handig zijn om QR-codes in de klas op verschillende kleuren papier af te drukken. Druk QR-codes echter niet af op donker papier. Hierdoor zal zelfs het contrast met een zwarte code te beperkt zijn.

HET JUISTE FORMAAT
Het lijkt handig om bestaande werkbladen te voorzien van QR-codes. De weinig vrije witruimte nog gauw te voorzien van een code met link naar de oplossingen of een edu-catief filmpje. Alles om kinderen nog meer aan het leren te brengen.
Toch is het verstandig om de QR-code groot genoeg af te drukken. Dit om een vlotte scan te kunnen maken. Ervaring leerde me dat QR-codes kleiner dan ongeveer 3x3 cm bijna niet te decoderen vallen. Bij te weinig witruimte zorg je dus best voor een code op een post-itje of een extra QR-kaartje. Kijk er ook voor uit dat de afgedrukte QR-code niet te groot is. Dit om moeilijkheden tijdens het scannen te vermijden. Bij te grote co-des wordt de afstand tussen de scanner en het blad te groot, waardoor de kinderen van hun plaats moeten om die juist te kunnen scannen.

Het is ook verstandig om rond de QR-code een witruimte te voorzien. De zogenaamde stiltezone rond de code wordt standaard meegeleverd na het aanmaken van een QR-code. Er wordt voorgeschreven om de stiltezone 4 modules groot te houden. Hoewel ondervinding me leert dat iets kleiner ook lukt. Wanneer je deze echter volledig ver-wijderd (door je afbeelding bij te snijden) of vol met tekst plaatst, loop je het risico dat de QR-code niet meer te scannen valt.

TEST UIT
Niet alle gemaakte QR-codes brengen je rechtstreeks naar het gewenste doel. Zeker wanneer je de opmaak aanpast is het aangewezen de QR-code eerst zelf te scannen om te zien of die wel aangenomen wordt door het apparaat. Sommige QR-generators bie-den de optie om de foutcorrectie aan te passen. Door deze op hoog (level H - 30%) te zetten zorg je ervoor dat de code beter te scannen valt.

Het klinkt natuurlijk evident dat deze test het best wordt uitgevoerd met het apparaat dat ook in de klas gebruikt wordt. Zorg er dus ook voor dat de link waar je naar ver-wijst te bereiken is met de beoogde hardware. Wanneer gebruik maakt van een iPad, maak je dus best geen link naar een op Flash gebaseerde oefening.

VERDUIDELIJK
Net als in de vorige tip omschreven, is het belangrijk vooraf te bedenken waarvoor je een QR-code gaat inzetten. Welke informatie, multimedia, … wil je via de code bereikt zien? Het is natuurlijk duidelijk dat de verwezen data van waarde zal zijn voor de leer-stof of activiteit die aangereikt wordt. Bepaal dus vooraf welke extra’s je wil voorzien door een QR-code toe te voegen.

Sinds de digitalisering van de samenleving komen er volop impulsen op onze kinderen af. Van hen wordt verwacht dat ze selectief kunnen omgaan met alle informatie die hen bereikt. Deze selectie kunnen ze maar maken wanneer het voor hen duidelijk is over welke informatie ze kunnen beschikken.

Wanneer we onze leerlingen een blad vol met QR-codes aanreiken, is het voor hen niet vanzelfsprekend om tot leren te komen. Plaats je er echter tekst bij over de inhoud en eventueel vorm van de gelinkte info, dan zullen ze deze leerstof beter kunnen plaatsen in het geheel.

Laat een QR-code dus nooit op zich staan. Zet er tekst bij, zodat het duidelijk is wat er gescand wordt.

SCANTIPS
Om QR-codes te scannen is licht belangrijk. Wanneer er schaduw op de code valt, is het contrast misschien niet groot genoeg. Houd daarom de code in het licht tijdens het scannen.

QR-codes kunnen enkel gescand worden wanneer de scanlens een duidelijk, scherp beeld heeft van de co-de. Zorg er daarbij voor dat de scanner een korte tijd stil wordt gehouden voor de QR-code. Wanneer je beweegt tijdens het scannen, zal de link niet bereikt worden.


De meeste scansoftware beschikt tegenwoordig over handige hoekjes waartussen de QR-code moet vallen vooraleer die gescand kan worden. Voor veel leerlingen is het moeilijk om de juiste afstand in te schatten. Maak gebruik van de hoekjes op het scherm om de code goed te kunnen scannen.

Een QR-code op een verkreukeld blad zal niet worden gescand. Plooien in het blad zorgen ervoor dat de pixel van de code niet allemaal even groot opgenomen worden door de scanner. Hierdoor zal hij foutieve data verwerken of helemaal niet scannen.


Een van de moeilijkste gebruiken voor jonge kinderen tij-dens het scannen van QR-codes is het (ongeveer) loodrecht houden van het apparaat op de code. Wanneer de scanhoek te groot is, krijgt de scanner ook nu weer foutieve data of scant hij helemaal niet.

Kinderen die voor de eerste keer een QR-code dienen te scannen, kunnen hierbij hulp gebruiken. Demonstreer daarom vooraf hoe je omgaat met het apparaat, de soft-ware en de code. Doe ook even voor wat ze moeten doen om terug te keren naar de scanfunctie nadat de link bekeken is.

Aan de slag met QR in de klas

Om zelf QR-codes in de klas te gaan gebruiken wordt van de leerkracht natuurlijk wat voorbereiding verwacht. Zo zullen de bronnen moeten worden gezocht, de URL’s wor-den verkleind en de QR-codes moeten aangemaakt. Hier gaat uiteraard heel wat denk-werk aan te pas. Het voorbereidingswerk moet natuurlijk renderen. “Biedt het gebruik van QR wel meerwaarde tijdens de les?” Om te staven of het werken met QR een meerwaarde biedt in de klas, verwijs ik graag naar het TPACK-model. Hierbij staat T voor het Technische aspect, P voor het Pedagogisch-didactische luik en C voor het inhoudelijke (Content).

Allereerst moet de techniek voorhanden zijn en functioneren. De apparaten moeten voorzien zijn van de nodige software. Het netwerk moet voldoende werken om de juiste link of info te bereiken. Wanneer er gebruik wordt gemaakt van mobiele apparaten is een draadloos netwerk een noodzaak.

Inhoudelijk kunnen QR-codes een toevoeging zijn voor allerhande leerstof. Een les kan worden opgeleukt met een YouTubefilmpje, maar daar mag het uiteraard niet bij blijven. Ga daarom op zoek naar links die de leerstof ondersteunen of extra bevestigen. Door actiever met deze leerstof om te gaan, zullen de leerlingen de les nog beter kunnen vatten.

Het raadplegen van verschillende bronnen en selecteren van de juiste informatie zijn belangrijke competenties die kinderen in hun latere leven nog vaak zullen nodig hebben. Deze vaardigheden kunnen door alle met QR-codes toegevoegde informatie uitgebreider geoefend worden.

Hoe precies je gaat werken met QR-codes in de klas, hangt natuurlijk van je eigen onderwijsstijl af. Sommige leerkrachten houden van een besliste structuur in hun klas. Zij zullen de ICT-middelen uiteraard anders inzetten als hun collega’s waarbij het al iets losser mag. De organisatie van de les is van groot didactisch belang. Hoe ga je ervoor zorgen dat alle leerlingen hun bronnen, info, data kunnen raadplegen?  Dit terwijl er naar alle waarschijnlijkheid niet voldoende apparaten zijn om iedereen tegelijkertijd mee te laten werken. Welke werkvormen ga je gebruiken om de leerlingen zo efficiënt mogelijk de ICT-middelen te laten gebruiken tijdens hun leerproces?  Natuurlijk moet de leerkracht zich zelf kunnen blijven zijn in de manier van werken.  Wanneer dit niet het geval is, voelen kinderen dit aan.  Maak de les eigen door zowel de vorm als de inhoud volledig te beheersen.  Bedenk vooraf wat de valkuilen kunnen zijn tijdens het leren en zorg voor alternatieven wanneer ze zich voordoen.  

Wanneer zowel de technische, inhoudelijke en didactische kant van het werken met QR-codes tijdens de les op punt staan, zal deze manier van werken een meerwaarde betekenen voor je onderwijs.

Over QR-codes

Een QR-code is een matrix barcode waarbij een hoeveelheid gegevens in een vierkant verwerkt wordt. Door het scannen van de code met een daarvoor bedoeld toestel bekom je de gegevens die de code bevat. Dit scannen gebeurt tegelijkertijd in 2 richtingen. Hierdoor kan op korte tijd heel wat informatie verwerkt worden.


In tegenstelling tot de welgekende barcodes op productverpakkingen, zijn QR-codes tweedimensionaal. In een eendimensionale streepjescode is de informatie alleen opgeslagen in de dikte van de streepjes en de afstand ertussen. Omdat deze codes lineair gescand worden, is de lengte van de streepjes van geen belang. In een tweedimensionale QR-code zijn de streepjes vervangen door vakjes. De juiste plaats van deze vakjes bepaalt de gecodeerde boodschap. Ze kunnen zowel in de breedte als in de lengte verschillen. QR-codes slaan de gegevens dus in twee dimensies op. Zo kan er heel wat meer info in verwerkt worden.

Het is in 1994 wanneer het Japanse bedrijf Denso Wave, een dochteronderneming van Denso, een code ontwikkelt waarmee tegelijkertijd veel gegevens bekomen kunnen worden. In opdracht van Toyota, waar Denso een toeleverancier van is, onderzoekt het bedrijf een systeem om heel wat gegevens van al hun auto-onderdelen onmiddellijk te kunnen raadplegen en het productieproces van de voertuigen te kunnen raadplegen. Denso Wave neemt een patent op de matrixcode, wat ondertussen hun handelsmerk is geworden. Toch kiezen ze ervoor om de QR-code vrij te mogen aanmaken zodat ook andere bedrijven gebruik kunnen maken van de handige matrixcode.


Een QR-code is een als matrix opgebouwde code die zowel horizontaal als verticaal in-formatie bevat voor de codescanner. QR-codes hebben een vaste structuur die door de codescanner gedecodeerd worden. Elk onderdeel van de structuur heeft zijn eigen functie. Om de structuur van QR-codes te begrijpen, is het nodig te weten dat er 40 verschillende versies bestaan, waarbij versie 1 de eenvoudigste versie is. Deze bezit slechts 21 x 21 modules. Versie 40 een erg geavanceerde code, die in afdruk wel 10 x 10 cm moet zijn om degelijk gescand te kunnen worden. Bovendien heb je een hele goede camera nodig om alle puntjes te kunnen onderscheiden. Deze grote QR-code kan tot 177 x 177 modules bevatten. Ee n module staat voor 1 pixel, puntje of stipje. Enkel versie 1 verschilt in structuur van de andere QR-codes.

Naast de vele puntjes heeft een QR-code drie gelijke vierkanten aan drie hoeken. De-ze concentrische vierkanten bepalen de orie ntatie van de code. Zo kan de code in een-der welke richting gescand worden. Het vertaalprogramma ziet in welke hoek er geen vierkant zit en zet de code zelf juist. Deze eigenschap kan van belang zijn voor het on-derwijs. Aan kinderen hoeft niet uitgelegd te worden hoe zij de code moeten draaien alvorens ze die kunnen scannen. Dat maakt het ook voor jonge kinderen (zelfs kleuters, die nog niet kunnen lezen) of kinderen met laterale moeilijkheden een erg bruikbaar middel. Tijdens groepswerk, hoekenwerk of andere coo peratieve werkvormen moeten kinderen niet vanuit dezelfde richting de code scannen om die te kunnen lezen. Ze kun-nen blijven waar ze zitten om samen aan het leren te gaan.

Naarmate de grootte en versie van de QR-code bevat deze ook een of meer uitlijnings-vakken. Deze zorgt er voor dat wanneer de code een uitgerekte (dus rechthoekige) vorm heeft, hij toch nog gescand kan worden.


Verder bevatten QR-codes nog een tijdpatroon, die helpt om de positie van elke cel te detecteren. Dit patroon verbindt de drie concentrische vierkanten met elkaar.

Dankzij de oriëntatievierkanten kunnen QR-codes in eender welke richting gescand worden (afbeelding 1 + 2).

Het uitlijningsvak zorgt ervoor dat de code ook uitgerekt kan zijn om correct gescand te worden (afbeelding 3 + 4). 

Bij sommige QR-generators kan je kiezen voor de foutcorrectie (error correction). Deze zorgt ervoor dat gegevens kunnen worden hersteld wanneer de code vuil of beschadigd is. Een hogere foutcorrectie zorgt voor een meer uitgebreide code, die misschien moeilijker te scannen is. Er bestaan 4 niveaus van deze foutcorrectie:
 Niveau L (Laag) 7% van de codewoorden kan worden hersteld.
 Niveau M (Medium) 15% van de codewoorden kan worden hersteld.
 Niveau Q (Kwart) 25% van de codewoorden kan worden hersteld.
 Niveau H (Hoog) 30% van de codewoorden kan worden hersteld.

Verder zijn er nog heel veel kleine stippen in de QR-code. Deze pixels bevatten de da-ta die nodig is om de juiste link te kunnen bereiken. Ze worden door de scanner omgezet in binaire getallen die gedecodeerd worden en zo de gewenste info weergeven.

Mijmeringen na een inspiratiedag ICT

ICT in de klas houdt me bezig.  Scherp ook.  Het leert me terugblikken en op zoek gaan.  Naar andere, misschien betere middelen.  Op zoek naar een nieuwe manier van omgaan met inhouden.  Een efficiëntere weg.  

Blijkbaar ben ik hierin niet alleen.  Met bijna 1000 waren we.  Spannend afwachtend op de eerste woorden die door de sporthal zouden galmen.  Verrast door een koude douche: "Dit is slechts een microfoontest."  Een half uur later werd het startschot gegeven.  Elk op zoek naar zijn plek in een doolhof van gebouwen.  Ik vond het mijne alvast.  Met dank aan enkele studenten ter plaatse.  Ja, het leven gaat door.  Ook tijdens een invasie van wel duizend ICT-lustigen.  Kleuters speelden op hun speelplaats.  Passanten werden doelman-voor-even op het geïmproviseerde voetbalveld.  De jongens van het 5de speelden lustig door.  Alsof er niks aan de hand was.  Gastvrijheid heet dat!  Jawel, ik mocht zelfs elke muur van de hele praktijkdag voorzien met een affiche in QR.  Een praktijkvoorbeeld waar ik in de namiddag op terug zou komen.  Het QR-inspiratieboek werd inmiddels ruim 80 keer gedownload of aangevraagd.  

Eerste afspraak.  Flos Campi, 2de etage.  Een kleine 20 deelnemers onderdompelen in een techniekbad vol games en tools.  Techniek in een ICT-jasje.  Het domein techniek werd onder de loep genomen.  Gamen in de klas had meer verduidelijking nodig.  Een beetje uit de negatieve sfeer trekken.  Het voelt aan alsof we ons nog allemaal tegenover iemand in onze omgeving moeten verantwoorden waarom we games aanbieden tijdens de les.  Techniek en gamen hebben zoveel gemeen.  Het simuleren van techniek met online games en tools brengt ons zoveel bij.  Een veilige omgeving die kansen biedt om te experimenteren.  Een foutje wordt rechtgezet met één druk op de knop. De hulplijn is nooit ver weg.  Tijd om de online techniekgames aan te bieden.  Gestructureerd in de matrix voor technische geletterdheid.  De matrix die als bakermat van het huidige techniekonderwijs in de basisschool wordt beschouwd.  Ik voel me thuis in dit thema.  Gaf de sessie ondertussen tien keer aan een diversnpubliek.  De games worden geduid, tips meegegeven, de yurlssite verder uitgespit.  Na enkele vriendelijke woorden en fijne gesprekken werd het sneller dan verwacht tijd voor koffie.

Heerlijke broodjes!  Telkens iets om naar uit te kijken.  Fijne gesprekken.  Elkaar kennend via sociale media.  Slechts enkele keren ontmoet.  Maar voelt zo vertrouwd.  Contacten leggen op de beurs.  Wederom de nieuwigheden die opvallen.  Na het digibord, tablets in de klas maken we kennis met de digitale instructietafel.  Uitgeverijen zijn ook van de partij.  We tonen oprecht interesse in hun technologietoekomst.  Onze wensen worden gehoord.  Tijd te kort voor de middagsessies en TeachMeet.

Namiddag.  HHH Eco, vlakbij de sportterreinen.  Opnieuw een eindje stappen.  Maar zonder vertraging kunnen beginnen. Met knikkende knieën, dat wel.  QR-codes in de klas.  Nieuwe materie.  Korte voorstelling, definitie en geschiedenis.  Het ijs is gebroken.  Uit de vragenlijst die ik vooraf stuurde bleek dat er veel interesse was in bruikbare tips en praktijkvoorbeelden.  Een sessie over QR- codes verwacht de nodige technologietoepassingen.  Het internet wordt erbij gehaald.  We verwijzen vaak naar tools als Dropbox, Soundcloud, Flickr, Picasa, Google Apps.  YouTube passeert eveneens regelmatig.  QR kent maar een meerwaarde wanneer ze efficiënt ingezet kunnen worden.  Een efficiëntie die zowel voor de factor tijd als voor ruimte kan gelden.  Het snel beschikbaar maken van de nodige data zorgt dat we onze informatie steeds bij de hand kunnen hebben.  Het versterkt het leren, zet het tevens in de aandacht.  Geen tijdverlies, maar winst!  Bovendien kan een blokje van enkele vierkante centimeters een gigantische hoeveelheid informatie kwijt.  Een beperkte ruimte op papier wordt zo een bron van leermiddelen.  De geblokte vierkantjes geven verder een nieuwe dimensie aan het blad.  Audiovisueel en interactief.  Analoog vs. digitaal.  De sessie wordt een open dialoog.  Iedereen heeft inspraak.  We leren van en met elkaar.  Iedereen heeft zijn ideeën.  Sommigen hun vragen.  Er wordt op elkaar ingespeeld.  Inspiratie uitgewisseld.  Mooi om zien, nog mooier om er deel van te mogen uitmaken.  De tijd is te kort.  We nemen de ideeën mee.  Om collega's te overtuigen.  Door de gesprekken vonden we nieuwe wegen om te bewandelen.  De wereld mag het weten!  Twitter leest mee!

Dankjewel enthousiaste collega's voor de ICT-boost die we elkaar ongetwijfeld gaven.  Ik deed weer ongelooflijk veel interessante ideeën op.  Merci ook sponsors van de 22ste ICT- praktijkdag voor de zeer rijk gevulde draagtas.  De lectuur wordt onder handen genomen.  Dankjewel en proficiat aan de organisatoren.  Vlekkeloos.  Vertrouwd.  Meer van dat!

------

Overal waar 'we' staat, hoort in eerste plaats 'ik' te staan.  Dit zijn mijn eigen indrukken, hoewel ik bij het lezen van de evaluaties en reacties nadien toch behoorlijk overtuigd ben van het woord 'we'.  De reacties op de ICT-dagsite overtreffen mijn verwachtingen.  Wat leuk te lezen dat er zoveel inspiratie in de ruimtes hing.  De extra tips krijg ik er gratis bij.  Zeker deze over lesmateriaal bundelen of delen spreekt me erg aan.  Ik zoek nog een manier om dit alles in een wiki te plaatsen, waar deelnemers ook toegang toe kunnen krijgen.  Iemand enige ervaring hiermee?  

Starry Starry Night > kunst met kids

In de aanloop naar kerst mocht er al eens over sterren gepraat worden in de klas.  Over licht en donker, warm en koud.  Contrasten waarmee kinderen al van erg jong mee in aanraking komen.  Ik wilde hen net iets meer meegeven en haalde de mosterd (opnieuw) bij de Kleine Einsteins.  Na de eenaatjes eerder al met klassieke muziek in contact te laten komen, koos ik ervoor hen nu kennis te laten maken met de wereld van de schilderkunst.  Andermans werken kunnen beschouwen is namelijk een van de vele muzische beelddoelen die bereik moeten worden.  Verder hoopte ik met deze les ook enkele maatschappelijke, ruimtelijke en historische doelen te bereiken.  

Vincent van Gogh is een welbekende kunstschilder die niet zo ver van ons bescheiden dorpje geboren werd.  Zundert ligt namelijk op nog geen half uurtje rijden van de school.  Hij kende een leven zoals wij ons niet meer kunnen voorstellen, maar dankzij de financiële steun van broer Theo onderhield hij zijn hobby dagelijks: schilderen!  Hij verhuisde regelmatig en kwam uiteindelijk in Frankrijk terecht, waar hij in contact kwam met het impressionisme.  Een aflevering van het Klokhuis leerde ons hoe het leven en werk van Van Gogh er uit zag.   Tijdens zijn leven verkocht hij slechts een handvol schilderijen.  Met (omgerekend) ongeveer 130 euro als maximumprijs.  Terwijl hij er 100 jaar later ruim 85 miljoen euro voor zou krijgen.  We besloten dat hij een heuse pechvogel was.  Dit stereotype beeld deed hem nog meer onze tijdelijke mascotte worden.  Ja, we waren overtuigd van zijn aandeel in onze donderdagnamiddag.  

Via Google Art Project bestudeerden we Vincents schildertechniek.  Het viel ons op dat hij veel vegen en strepen naast elkaar zette.  Hierdoor lijkt het van op een afstand of de kleuren zich mengen.  Bovendien gebruikte hij veel kleuren die met elkaar botsen.  Licht en donker.  Warm en koud.  De kleurencirkel van Itten werd erbij gehaald.  Het viel ons op dat de botsende kleuren vooral tegenover elkaar staan in dit schema.

 

Met Vincent van Don McLean als muzikale draad op de achtergrond gingen we aan de slag.  De eenaatjes kregen elk een Van Gogh kleurplaat van een schilderij dat ze eerder al zagen verschijnen op A3.  Elke kleurplaat was voorzien van een QR-code.  Het inscannen ervan bracht ze op de afbeelding van het originele werk.  Het kon hen inspireren om hun werk even mooi, misschien wel nóg mooier te maken.  

Het was echter geen vereiste dat ons kunstwerk op het originele zou gelijken.  De kleuren mochten verschillen.  De techniek mocht afwijken.  De enige vereisten waren dat de kinderen hun kleuren doelbewust zouden gebruiken en dat door optische menging andere kleuren zouden kunnen ontstaan.  Met Super Vincent in gedachte lieten de eenaatjes zich volkomen gaan.  Sommigen gingen nauwgezet te werk.  Anderen bestudeerden eerst van Goghs kostbare kunst.  Terwijl nog anderen zich blijkbaar lieten meeslepen door hun gevoel en compleet fauvistisch aan de slag gingen.  Het muzisch proces is gegarandeerd geslaagd.  Dankzij het laaiend enthousiasme van de kinderen.  En ook een beetje dankzij broer Theo die er steeds voor zorgde dat Vince kon blijven schilderen.  En natuurlijk mogen die resultaten er ook wezen... binnenkort op onze fotoblog.

Het lesgeven zoals het is... het digibord

In mijn functie van ICT-coördinator bestook ik mijn collega's regelmatig met een vragenlijst over hun ICT-gebruik.  Ik nam me dat trouwens voor bij het opmaken van het ICT-beleidsplan.  Omdat elke klasleerkracht in de lagere school ondertussen minstens een jaar een digibord gebruikt, vond ik het tijd om het gebruik van de digiborden te onderwerpen aan een grondige evaluatie.  Via Google Drive stelde ik een formulier op dat de collega's online konden invullen.  Ondertussen kreeg ik tijdens de kostbare ICT-momenten de tijd om een globale evaluatie op te maken met als uitgangspunt alle opmerkingen van mijn collega's.  

Allereerst peilde ik naar de digibordvaardigheden bij de leerkrachten.  Met het TPACK-model in het achterhoofd splitste ik deze vaardigheden op in technisch, didactisch en vakinhoudelijk.  Hierbij werden telkens voorbeelden gegeven, zodat het verschil tussen de vaardigheden duidelijk te maken.  De keuze was telkens 'beginner', 'ervaren', 'expert'.  Opvallend bij de resultaten hier is dat bijna niemand zich een expert noemt (of durft te noemen).  Het doet me wel deugd te merken dat mijn collega's zich ondertussen veelal ervaren voelen in vooral de didactische als de inhoudelijke competenties.  Ook werd gevraagd naar de doelgerichtheid van het digibordgebruik.  Welke doelen van de ICT-diamant worden aangereikt in de klas met het digibord?  Opnieuw een trotse ICT-coördinator met erg creatieve collega's die de diamant goed gevuld krijgen met hun digibordgebruik.  

Tenslotte wilde ik ook weten welke mogelijke voor- en nadelen ervaren worden met het gebruik van het digibord.  Het zal (nog) niet verwonderen dat alle collega's het pre-digibord-tijdperk hebben meegemaakt, waardoor ze nog goed kunnen vergelijken.  Dat viel ook op in de antwoorden.  Deze werden ondertussen allemaal geanalyseerd en gecategoriseerd.  Met graagte laat ik de verwerking van deze vraag lezen.  Misschien minder interessante lectuur voor de toevallige passant.  Toch wil ik deze info niet voor mezelf houden.  Niet alleen omdat ik trots ben op de resultaten van de vragenlijst.  Het lijkt me ook nuttige info voor zij die de stap naar het digibord zetten.  

VOORDELEN DIGIBORD: 

INHOUDELIJK

Beeldwoordenboek op groot scherm:  

Het digibord verruimt het aanbod van didactisch materiaal: het zorgt voor extra beeld-, geluid- en videomateriaal.  Leerkrachten maken hier dankbaar gebruik van om hun lessen te verrijken.  Je maakt de inhoud van de lessen visueler en dus duidelijker.  Je haalt als het ware de wereld in de klas.  Dat daagt kinderen meer uit en kan hen langer boeien.   

Het digibord, met bijbehorende laptop en constante internetverbinding is een rijke bron aan informatie.  Je kan vlug info opzoeken tijdens de les (prenten, foto’s, filmpjes, …).  Een woord dat niet duidelijk is, kan getoond worden met Google Afbeeldingen, een historische gebeurtenis die passeert tijdens de les kan worden gevonden op Youtube.  Websites van organisaties, plaatsen of personen zijn met enkele drukken op de knop bereikbaar en voor de hele klas zichtbaar.  Je kan veel sneller inspelen op zaken die de kinderen aanbrengen.  Hierdoor zijn de leerlingen nog meer gemotiveerd. 

Alles kan al snel veel aanschouwelijker gemaakt worden.  De bordplannen kunnen flexibeler opgemaakt worden en worden bewaard.  Je maakt snel gebruik van kleur en verschillende lettertypes in combinatie met afbeeldingen, … .  Alles kan op die manier visueel gemaakt worden of verduidelijkt.  Het gebruik van powerpoint tijdens de les kan voor nog boeiendere inhoud zorgen. 

Dankbare bordboeken:  

De kant en klare bordboeken zorgen voor een hoop tijdwinst.  Ze helpen bij de voorbereiding en organisatie van de les.  Ook thuis kan je ze nog even raadplegen zodat de papieren versie niet meer in de boekentas hoeft.   

Veel bordboeken zijn interactief.  De kinderen worden tijdens de instructie of verwerking uitgedaagd mee na te denken over de inhoud van de les.  Ze worden aan het bord verwacht om bepaalde oefeningen actief op te lossen.  Sommige methodes bevatten zelfs audiobestanden, waardoor geprul met cd-speler of Media Player verleden tijd zijn.   

Door het gebruik van de bordboeken is het zeker voor de zwakkere leerlingen gemakkelijker om goed mee te kunnen volgen.  Wat voor de leerkracht heel wat tijdwinst oplevert.  Alle leerlingen kunnen perfect volgen welke oefeningen er gemaakt worden. 

Via het kopieerapparaat worden werkbladen ingescand die op het digibord gezien kunnen worden.  Deze pdf’s kunnen bewaard worden op de klascomputer, zodat ze steeds te raadplegen zijn.  De digibordsoftware zorgt er ook voor dat je terwijl ook kan werken op het digitale werkblad.   

DIDACTISCH 

Actief aan het digibord:  

Het digibord daagt de leerkracht uit om andere werkvormen te gaan gebruiken.  Het valt op dat er regelmatiger hoekenwerk wordt geprogrammeerd, waarbij het bord een van de hoeken is.  Zo werken de leerlingen op een actieve manier en wordt het digibord geïntegreerd in het leerproces.  De kinderen willen ook erg graag aan het digibord komen.  Ze worden erdoor geprikkeld om tijdens instructies of klassikale momenten actiever mee te werken.  In de hogere leerjaren brengen de leerlingen hun werkstuk voor aan de hand van zelf gemaakte presentaties: een boekverslag, spreekbeurt, … .   

Veel leerkrachten gaan actief op zoek naar bruikbare digibordtoepassingen voor hun onderwijs.  Het grote aanbod aan leerspelletjes kan voor een boeiende, motiverende inoefening van de leerstof zorgen.  Omdat de manier van werken met het digibord verschilt van dat met het (groene) krijtbord, is het lesgeven op school verandert.  Enkele leerkrachten gaven aan dat dit voor hen aangenamer lesgeven betekent. 

TECHNISCH

Technologie kent weinig grenzen:  

Lessen voorbereiden gebeurt tegenwoordig meer op de computer.  De les- en bordplannen worden op voorhand gemaakt.  Powerpoints en andere presentaties worden in elkaar gestoken en bewaard.  Een gegeven les kan heel gemakkelijk terug opgeroepen worden om de leerstof van eerder te herhalen of kinderen die afwezig waren nog bij te kunnen werken.  

De digibordsoftware bevat heel wat nuttige functies.  Met de herhaalknop kan opnieuw bekeken worden hoe een woord of (hoofd)letter geschreven wordt.  De zoomknop zorgt voor duidelijk zichtbare tekst voor de hele klas.  Met de markeerstift blijft de tekst eronder nog steeds zichtbaar.  Rechte lijnen, cirkels of vierkanten tekenen doe je in een handomdraai.  Deze functies zorgen opnieuw voor heel wat tijdwinst tijdens het lesgeven. 

Door het dagelijks gebruik van het digibord, komen kinderen steeds vaker in contact met ICT.  Het valt op dat ze almaar vaardiger worden in het gebruik van ICT-middelen.  Minder ICT-vaardige leerkrachten kunnen soms hulp inroepen van hun leerlingen bij kleine problemen.
Er bestaat een enorme hoeveelheid bruikbare online tools.  Omdat het digibord rechtstreeks aan het internet  is gekoppeld, kunnen deze digitale instrumenten onmiddellijk gebruikt worden in de klas.   

NADELEN DIGIBORD: 

INHOUDELIJK 

Moeilijke vakken:  

Sommige vakken zijn behoorlijk moeilijk om te geven met het digibord.  Voor kleinere kinderen is de digipen te dik om nieuwe letters te schrijven op het bord.  Het induwen van de punt van de digipen zorgt hierbij voor een extra moeilijkheid.  Actief meten met het digibord is natuurlijk ook moeilijk.   

Verwend:  

De leerlingen zien de layout van hun boek ook op het bord staan, dus zijn ze eigenlijk een beetje verwend (of lui?).  Als het bord eens een keertje niet werkte, dan waren er enkele leerlingen die niet meer wisten waar ze iets moesten op schrijven. 

TECHNISCH 

Kwetsbare technologie:  

Het optimale gebruik van het digibord is erg afhankelijk van de werking van het internet.  Als dit te traag of niet werkt, lijkt heel je les in het water te vallen.  Gelukkig zijn er nog zijborden waarop met whiteboardstift geschreven kan worden.  Regelmatig komen er wel eens problemen voor: de pen die niet werkt, de projectorlamp die het begeeft, een website die niet geopend kan worden, … .  Het lijkt soms wel of je heuse technische kwaliteiten moet hebben om met een digibord te kunnen werken.  Deze technische mankementen zorgen soms voor de nodige stress voor of tijdens de lesdag. 

Energie:  

Het hele systeem van het digibord is aangesloten op het elektriciteitsnet.  Verantwoord gebruik is nodig om er milieubewust mee om te gaan.  Als de projector een ganse dag opstaat, krijg je sneller vermoeiende ogen.   

DIDACTISCH

Nog vragen:  

De verleiding bestaat om met het digibord terug meer frontaal les te geven.  Dat vraagt de nodige creatieve inspanning van de leerkracht.  Het is niet zo dat wie een digibord voor zich krijgt onmiddellijk zijn manier van lesgeven hieraan heeft aangepast en dus teruggaat naar de oorspronkelijke manier van doceren.  Het is dus soms nog echt zoeken op welke manier de vertrouwde lessen gegeven kunnen worden met integratie van het digibord. 

Organisatorisch:  

Het lijkt jammer dat slechts enkele leerlingen tegelijkertijd aan het digibord kunnen werken.  Dit impliceert dat andere leerlingen terwijl andere zaken doen.  Zij worden regelmatig afgeleid door het digibord of de leerlingen aan het digibord.  Ook bij een vertrouwde werkvorm als hoekenwerk kan deze afleiding groot zijn.

Erg nuttige informatie voor mezelf als ICT-coördinator.   Het viel me onmiddellijk op dat leerkrachten over het algemeen erg tevreden zijn met hun digibord.  Natuurlijk moeten alle aangehaalde punten nog grondig onder de loep genomen worden.  Na het analyseren van de opmerkingen ga ik op zoek naar degelijke werkvormen met integratie van het digibord.  Lesplannen waarmee collega's onmiddellijk mee aan de slag kunnen in hun klas.  Laagdrempelig.  Eenvoudig.  Weinig tijdrovend.  Ik probeer zo de didactische vragen alvast wat op te lossen.  Wordt ongetwijfeld vervolgd...

Ter info: wij kozen enkele jaren geleden voor de stevige FocusBoards.  Hard- en softwarematig een nog steeds goede keuze.