Bewegen maar...

"MENS SANA IN CORPORE SANO"


Het eerste citaat dat ik ooit onthield.


Ik moet een jaar of 8 geweest zijn toen ik 'Billy Turf, het dikste studentje ter wereld' voor het eerst zag.  Wat had ik toch te doen met dat olijke dikkerdje, maar ook met zijn leerkrachten wiens leven door Turf zelf zuur werd gemaakt.  Achteraf bekeken, als onderwijzer, begrijp ik zijn acties en reacties als buitenbeentje natuurlijk wel.  In verschillende (ondertussen stoffige) vriendenboeken zal nog steeds te lezen kunnen zijn dat Billy Turf mijn favoriete film aller tijden was.  Vermoedelijk heb ik mijn carrière als onderwijzer zelfs te danken aan deze Nederlandse klassieker.  Jeugdsentiment!


Een gezonde geest in een gezond lichaam.  Het zeer gekend gezegde van de Romeinse dichter Juvenalis, die al in de 1ste eeuw n.C. het belang van beweging hoog inschatte.  Het citaat heeft zelfs vandaag nog erg veel inhoud. In deze digitale 21ste eeuw, bijna 2000 jaar later, is het van essentieel belang om aan beweging te doen.  


BEWEGEN OP SCHOOL
Ook op school, waar het vaak over een gezonde geest gaat, mogen Juvenalis' woorden niet vergeten worden.  De betekenis ervan valt hoegenaamd niet te onderschatten.  Hoe fitter je zelf bent, hoe beter je kan nadenken.  Elke onderwijzer droomt dan ook van uitermate uitgeslapen kinderen die zich lekker in hun vel voelen.  We staan te springen om ze naar de turnles te brengen.  Niet alleen voor de klasvrije 50 minuten waar nog zoveel kopieer- en ander werk op ons staat te wachten.  We beseffen dat kinderen nood hebben aan bewegingsonderwijs.  Na de uurtjes lichaamsbeweging krijgen we vaak andere kinderen terug.  Ze hebben zich kunnen uitleven.  Een andere kant van zich getoond.  Misschien competitief maar zeker ook sportief. 


Bewegen zorgt voor een gezond lichaam.  Het uithoudingsvermogen neemt toe en je wordt sterker.  Spieren nemen toe en vetten reduceren.  Naast deze lichamelijke voordelen biedt beweging ook enkele sociale pluspunten.  Denk bijvoorbeeld aan het groepsgevoel bij sommige sporten.  In de klas zijn echter de psychische voordelen van bewegen van tel.  Kinderen hebben meer energie, durven er in te vliegen.  Ze kunnen tegen een stootje.  Een tegenslag wordt sneller vergeten.  Wie voldoende beweegt, slaapt beter.  Iedereen goed uitgeslapen, dus!  Tel daar nog bij dat het concentreren ook gemakkelijker gaat, waardoor zeker elke leerkracht overtuigd is van het nut van bewegen op school. 


BEWEGEN IN DE KLAS
Naast de deskundige uurtjes turnen tijdens de week is het zeker ook zinvol om de kinderen in de klas te laten bewegen.  Een momentje vrij?  Een moeilijke les?  Een drukkere klasgroep? Een vijftal minuutjes bewegen maar!  Langer hoeft dat niet te zijn.  De druk even van de cognitieve ketel.  


Eerder op dit blog schreef ik al een artikel over korte momentjes tussendoor.  Ik bood hierbij een tussendoortjesboekje aan met fiches.  Voor een printklaar exemplaar (A4, .pdf) volstaat nog steeds een reactie of een mailtje.  Heel wat activiteiten hiervan zijn bewegingsgezind.  Al ligt de hoofdzaak voornamelijk op plezier beleven.  Het bewegen verloopt erg geleid.  De leerkracht bepaalt de opdracht en dus ook min of meer hoe er wordt bewogen.  Een andere, inspirerende vorm van bewegen is het dansen.  Leerkrachten met een digibord zetten een dansfilmpje op wat door de leerlingen wordt meegedanst.  Just Dance is een spel op de Wii.  Een silhouet danst op een bekende deun.  De klas doet mee.  Dolle pret en de nodige dosis lichaamsbeweging!

Je kan kinderen ook vrij laten bewegen.  De kinderen bepalen zelf wat ze doen en hoe ze dat doen.  Hiervoor volstaat vaak muziek die zich leent tot verschillende bewegingen.  Ik maakte in Grooveshark een afspeellijst klaar met enkele favorieten.  Liedjes die een sfeer creëren, waardoor kinderen zich kunnen inleven in de muziek.  Muziek die afwisselt in tempo, toon, kleur, stijl en sfeer.  De kinderen zullen zich vrij bewegen.  De muziek is ook gekozen op basis van humor en leukheid.  Het zal kinderen stimuleren zich eens anders te bewegen dan gewoonlijk.  Sommige stukjes inspireren hen om die ene beweging nog wat verder uit te werken.  De liedjes kunnen tijdens een week ook herhaald worden, zodat er op vrijdag een definitieve versie van het bewegingslied ontstaat.  Een proces, een opbouw tijdens de tussendoormomentjes.  

MEER BEWEGEN!
Speciaal voor de basisschool is in Nederland het project Ga voor gezond! opgericht.  Het doel van deze werking is tonen dat het werken rond gezondheid heel erg leuk is.  Er wordt naast beweging ook aandacht geschonken aan hygiëne, voeding en psychische gezondheid.  Op hun website verzamelde Ga voor gezond! een twintigtal bewegingslessen voor in de klas.  Deze lessen vragen niet erg veel voorbereidingstijd van de leerkracht.  Ze bieden naast de instructies voor de leerkracht ook werk- of kopieerbladen, informatie over schoolprojecten, bijhorende filmpjes en hyperlinks naar bestaande methodes.


Op de website van Gezonderwijs, een samenwerking van verschillende Nederlandse gezondheidsorganisaties, vind je een heleboel links naar gezondheidsactiviteiten voor in de klas en op school.  Op de homepagina moet je kiezen tussen basis- of voortgezet onderwijs.  Hierna zoek je je weg door het schoolgebouw naar het gewenste lokaal.  Na enig zoekwerk vind je gegarandeerd verrassende zaken en nuttige informatie om bewegen in de klas aangenaam te maken.

Stichting Vlaamse Schoolsport is een organisatie die kiinderen op school extra laat bewegen en sporten.  In 2008 hield SVS conferentiedagen voor klasleerkrachten en vakleerkrachten over bewegingsactiviteiten in de klas.  Onderstaande diavoorstelling geeft een korte samenvatting van deze studiedagen.



 






Uitgeverij Abimo brengt door de publicaties Hupla bewegingstussendoortjes (1-2-3) het bewegen in de klas extra in de verf.  Een exemplaar kost slechts € 7,50 en biedt een heleboel leuke invalshoeken om beweging dichter bij de kinderen te brengen.

Klassiek op school

"Meester, dat is van de Kleine Einsteins!" 
Lang geleden dat ik die zin nog eens hoorde in de klas.  Niet dat ik plots ben opgehouden (klassieke) muziek te laten horen tijdens activiteiten, maar de huidige eenaatjes gaan er verder in dan ik ooit had durven denken.  Tijdens de tweede week in september al verraste L. me door uit volle borst "Meester, dat is van de Notenkraker" te roepen.  Hij had warempel nog gelijk ook: de mooie Notenkrakermars was nog geen minuut ver.  Het herkennen van een klassieke deun gaat dus verder dan enkel het meeneuriën.  L. liet merken dat hij het stuk al eerder gehoord had en er zelfs de titel van wist (de componist was nog een brug te ver).  Het enthousiasme van de andere kinderen dat hierop volgde over Tsjaikovski's Notenkraker deed me op zoek gaan naar een mooie versie.  Sindsdien zit het klassieke verhaal, verteld door Warre Borgmans, standaard bij in mijn iTunes bibliotheek en zijn er nog meer stukken die herkend worden als "Dat is van de Notenkraker!"

Vaker dan weleer schotel ik de kinderen in de klas hun dosis klassiek voor.  En ze genieten ervan.  Het brengt rust, evenwicht en kracht in de klas.  Het lijkt wel of de kinderen door er (passief) naar te luisteren meer gemotiveerd geraken.  Er wordt tijdens het werk al eens gelachen en gepraat over de muziek, maar gauw verandert dit terug in geconcentreerd werken.  Door de tempowisselingen en wendingen in de muziek zullen kinderen er ook niet snel genoeg van krijgen.  En niettegenstaande de soms bombastische klanken heb ik niet de indruk dat ze erdoor in de war van geraken of een drukte voelen.  Uit onderzoek van de Case Western Reserve University Cleveland (Ohio, US) is gebleken dat klassieke muziek een rustgevend effect heeft.  Het helpt stress voorkomen en zorgt voor een aangename sfeer in de ruimte.  Dat zou komen omdat het ritme van klassieke muziek deze van de hartslag benadert.  Hierdoor ga je rustiger ademen.  Dit is ook een van de redenen waarom in wachtkamers van de dokter of tandarts vaak klassieke muziek klinkt.  Dat onderzocht Karin Dijkstra van de Universiteit Twente.  Blootstelling aan muziek is geassocieerd met positieve veranderingen in de stemming van de luisteraars.  Het onderzoek toonde aan dat het draaien van klassieke muziek in de wachtkamer resulteerde in minder angst en stress.  Hetzelfde experiment met popmuziek leverde geen opmerkelijke resultaten op.  De muziekvoorkeur speelt trouwens geen rol.  Ook voor wie klassiek niet tot zijn favorieten behoort, heeft dit toch een rustgevende werking.


Een jaar geleden viel mijn oog op een krantenartikel over een lagere school in Turnhout.  Het presenteert sinds vorig schooljaar de kinderen klassieke muziek bij de boterhammetjes in de eetzaal.  De kinderen eten rustiger en na de middag zijn de leerlingen en leerkrachten minder opgejaagd.  


Om meteen de eenaatjes van klassieke muziek te kunnen voorzien, vulde ik mijn afspeellijst 'Classics voor Kids' in Grooveshark verder aan.  Hiervoor deed ik beroep op Klara's Top 75.  Een handige lijst voor de klassiekers.  

Om aan de slag te kunnen met klassieke muziek op het digibord stel ik graag dit geweldig filmpje voor.  Een Disney klassieker die de werking van een 'goed geolied' klassiek orkest weergeeft.  Geweldig voor kinderen!  Ook de samenstelling van een symfonisch orkest met de bijhorende instrumenten en klanken leert kinderen heel wat bij over muziek.

Bron:

http://www.utwente.nl/nl

"Meester, dat is van de Kleine Einsteins"

Klassieke muziek en kinderen: het werkt!

Ik zet vaak muziek op in de klas. Niet alleen omdat ik daar zelf van kan genieten. Maar nog meer om de kinderen in contact te brengen met muziek, meestal andere muziek dan ze gewoon zijn. Toegegeven, in iTunes op mijn laptop staan ook de hitjes die de kinderen van A tot Z kunnen meezingen en dat doen ze dan ook! 'Doe je mee allemaal in een kei leuk verhaal...'.

Waar kinderen ook van kunnen genieten is het meezingen op de echte klassieke kinderliedjes. Kaatje van Ketnet heeft zo een leuk cd'tje uit. Kapitein Winokio ook: de Berentrilogie. Op youtube vind je heel wat verschillende versies van kinderliedjes.

De laatste tijd besteed ik echter meer aandacht aan klassieke muziek. In tegenstelling tot wat veel volwassenen denken, kunnen kinderen hier oprecht van genieten. Het zorgt voor een sfeer in de klas tijdens het werken, tijdens het knutselen en tekenen. Kinderen laten zich erdoor inspireren. Regelmatig zie ik hen onbewust mee wiegen, ritmisch te werk gaan. Maar vooral: ze stralen dan een soort van rust uit, een kalmte die nodig is om zich te kunnen concentreren.

Jonge kinderen komen al gauw in contact met klassieke muziek en dat blijkt hen enorm te boeien. Het illustreert voor hen een fantasiewereld waar ze zich als een figuurtje in voortbewegen. Het lijkt wel een droom, een sprookjesdroom. Als baby krijgen ze al een dosis klassiek boven hun hoofd, letterlijk. De trekfiguurtjes bovenaan het wiegje geven hen een klassiekje waarvan ze rustig worden en kunnen inslapen. De Efteling kiest bewust voor zulke kinderfantasiemuziek bij hun attracties en sprookjes. Het zijn deuntjes die blijven rondzweven in het hoofd. Iedereen geeft er een andere betekenis aan, een die bij hem of haar past, die bepaalde gevoelens opwekken. Ook op televisie kunnen ze bijna dagelijks in contact komen met klassieke werken: bijna alle Disneyklassiekers, Tom & Jerry, de Symfollies, ... . Bij de Kleine Einsteins worden kinderen zelfs uitgedaagd actief mee te doen op klassieke muziek. Ze dirigeren mee, zingen de tekst en maken kennis met muziektermen als allegro of staccato.

Wanneer ik vroeger klassieke muziek wilde laten horen, reed ik naar de bieb in Turnhout, een provinciestadje niet ver van hier, ontleende er enkele cd's en kopieerde ze in iTunes.

Zo kreeg ik stilaan een aardige afspeellijst vol.

Toen ook de klassieke radiozender Klara de klassieke muziek sexy wilde maken voor kinderen, bracht die onder de titel Klara 4 Kids een klassiek muziekfeest en daarbij 4 cd's uit. Elk album kreeg hierbij een ander thema en een aantrekkelijk jasje:

• Prinsen en Prinsessen: klassiek met een kroontje
• Ezels en Elfen: klassiek uit het toverbos
• Poppen en Soldaatjes: klassiek uit de speelkamer
• Van Aap tot Zwaan: beestig klassiek

Tegenwoordig maak ik gebruik van Grooveshark (als alternatief voor het in België nog niet beschikbare Spotify). Ik maakte een afspeellijst 'Classics for Kids' die ik nu regelmatig in de klas opzet tijdens het werken. Passief klassieke muziek luisteren, dus. De leerlingen laten zich onderdompelen in een klassiek bad vol muziek. Net voor de paasvakantie, toen de afspeellijst al enige vorm begon te krijgen, testte ik 'm uit bij de eenaatjes, waarop K. onmiddellijk zijn potlood boven het hoofd hield en ermee begon te zwaaien: "Meester, wij zijn precies de Kleine Einsteins".

Om op een actieve manier aan de slag te gaan met klassiek, vind je op de website van Klara ook educatieve fiches m.b.t. hun Klara 4 Kids reeds. Interessante activiteiten die de leerlingen nog doelgerichter naar klassieke muziek doet luisteren.

Andere ideetjes om actief met klassieke muziek te werken:

• ritmische bewegingsoefeningen, eventueel met linten, ballen, ballonnen;
• samen een dans maken op de muziek;
• tekst bedenken bij het stuk met aandacht voor ritme en melodie;
• schrijfdans;
• abstracte (lijn)tekeningen maken;
• poppenspel met vingerpopjes bedenken;
• verhaal maken over het werk (cfr. Peter en de Wolf);
• ritmische oefeningen met percussie-instrumenten;
• klanken bedenken die overeenstemmen met de muziek:
• ...