Ideeën, gedachten... beschouwend over onderwijs

Plustaken #3

2012-02-20T19:24:00.004+01:00

PLUSTAKEN ORGANISEREN

Al het onderstaande beschouw ik voor mezelf. Als geheugensteuntje. Het organiseren van lessen is dikwijls een van de moeilijkste zaken in het onderwijs. Hoe laat ik de kinderen werken? In welke volgorde geef ik mijn les? Hoe zorg ik voor een efficiënte leertijd en zorg ervoor dat er voldoende leerwinst is? Het is niet omdat ik deze zaken neerpen in dit blog, dat het ook effectief zo moet gebeuren. Ik wil hierbij zeker niet de indruk wekken dat het onderstaande voor elke situatie of elke leerkracht het meest correcte is. Toch ben ik ervan overtuigd dat het onderwijzen voor een groot stuk bestaat uit organiseren, naast natuurlijk de vak- en didactische kennis, sociale vaardigheden en nog zo veel meer. Ik waag me aan een lijst, die ongetwijfeld lang niet volledig is.

afbeelding: hoogbegaafdvlaanderen

Wie? Wat?

Door (bijna) alle kinderen een andere extra taak te geven ter uitbreiding, laat je de kinderen perfect op maat oefenen en leren. Hierbij mogen we niet uit het oog verliezen dat kinderen die samenwerken ook enorm veel van elkaar kunnen leren. Door de klasgroep in homogene groepen te delen, kunnen kinderen nog steeds samenwerken of elkaar ondersteunen en hulp bieden. Deze groepen hoeven niet per se gecommuniceerd worden met de klas. Het bewustzijn van de leerkracht van deze groepen is vaak voldoende. Het is dus niet zo dat voor elk kind afzonderlijk een gepaste plustaak moet worden gevonden. Voor het maken van die groepen is het nuttig om verder te kijken dan enkel de cognitieve competenties. Concentratie, zelfredzaamheid, probleemoplossend denkvermogen en sociale vaardigheden zijn maar enkele van de eigenschappen die ook een doorslag kunnen geven voor de juiste opdracht.

Waar?

Na het bekijken van de klasgroep en het toekennen van de plustaken, denk je verder nog best na over hoe je ze in het lokaal aanbiedt. Door verschillende hoeken in de klas in te richten, is het voor de kinderen meteen duidelijk waar ze naartoe kunnen. Bovendien kan het materiaal in de buurt van de hoek bewaard blijven, zodat er minder gerommel ontstaat terwijl anderen aan het werk zijn. Kinderen van de lagere school zijn vertrouwd met het werken in hoeken. In de kleuterklas deden ze haast niet anders. Door vanaf het eerste leerjaar hiermee verder te gaan, zullen ze die aanpak niet gauw verleren. De website van Sclera vzw kan je helpen om de hoeken elk van hun eigen pictogram te voorzien. Met het gratis programma Picto Selector kan je je eigen pictogrammen aanpassen en zelf fiches aanmaken die de organisatie ook voor kinderen duidelijk kan maken.

Wanneer?

Is het nodig dat alle kinderen evenveel basisoefeningen maken? Moeten álle oefeningen in het werkboek worden opgelost vooraleer kinderen de doelstelling van de les hebben bereikt? Wat mij betreft niet. De invulboeken zijn niet het doel, maar slechts het middel om dat doel te bereiken. Het kan bij gedifferentieerd werken dus het geval zijn dat sommige kinderen na enkele oefeningen al met de plustaken kunnen starten, terwijl anderen nog gedurende een hele tijd inoefening krijgen. Hoe lang de kinderen aan hun plustaken werken, hangt af van de beschikbare tijd voor de activiteit. Een time timer kan hen helpen om de tijd te visualiseren en hun werk te plannen.

WAT DOET DE LEERKRACHT?
Vooraf
Heel de organisatie bouwt uiteraard verder op een grondige voorbereiding. Een klasleerkracht kent zijn publiek: competenties, concentratievermogen, betrokkenheid, interesses, ... . Door de kinderen in homogene groepen te delen, rekening houdend met verschillende kenmerken, kan je gericht op zoek naar uitlooptaken voor elke groep. Het materiaal verzamelen, gericht op de groepen in combinatie met de huidige leerstof, is de volgende stap tijdens het voorbereiden. Dit materiaal kan veelvuldig gebruikt worden voor verschillende groepen gedurende een periode. Wanneer een groepje kinderen extra verdieping krijgt over een onderwerp, zal dit binnen een bepaalde tijd tot de basisstof behoren voor de hele klasgroep. Hierdoor worden deze taken gerecycleerd, zodat het opzoekwerk aan effect wint.

Tijdens
Door de kinderen zelfstandig aan hun individuele traject te laten werken, heeft de leerkracht zijn handen vrij om zij die het nodig hebben de juiste weg te wijzen in de leerstof. Uiteraard wordt bewaakt dat de plustaken naar behoren gemaakt worden. Zij mogen niet aan kracht verliezen doordat de leerkracht niet steeds ondersteuning zal bieden. Deze ondersteuning komt vaak van andere kinderen met dezelfde plustaak. Of van hen die deze taak al eens eerder kregen. Een wakend oog van de leerkracht is, naast de zorgbegeleiding dus van belang. Kies steeds voor een plekje in de klas waar je een totaalbeeld van de groep kan bewaren. In het midden van de klas met je rug naar verschillende hoeken is niet aangewezen. Ga eerder op zoek naar een plek aan de rand van de klas, dicht bij het groepje dat de zorg krijgt. Steeds ook indachtig dat andere kinderen je moeten kunnen bereiken om raad te vragen.

Wanneer voor de kinderen de werking duidelijk is, zal de leerwinst en leertijd beduidend hoger liggen. Een voornemen waaraan ik me waag...

Plustaken #2

2012-02-20T15:51:00.001+01:00

"WAT MOETEN WE DOEN ALS WE KLAAR ZIJN?"

Een vaak gehoorde vraag in de lagere school. Een vraag met een betekenis. Kinderen zijn zich ervan bewust dat ze op school zijn om te leren. Ze willen die tijd ook zo optimaal mogelijk benutten om zaken in te oefenen en bij te leren. Als leerkracht kan je op zulke vraag op verschillende manieren reageren:

"We wachten even tot iedereen klaar is."
Een dooddoener waardoor ongetwijfeld de betrokkenheid en concentratie zal verminderen. Dikwijls met een minder optimaal effect als gevolg: leerlingen die zich beginnen te vervelen, werkende kinderen die worden afgeleid door zij die al klaar zijn.

"We houden ons in stilte bezig."
Ongetwijfeld een vaak gehoorde reply in het Vlaamse onderwijs. Hiermee houd je de klas aan de gang, zodat de minder snelle leerlingen de tijd krijgen om hun pakket af te werken. Zij die zich in stilte horen bezig te houden, krijgen hierbij heel wat verantwoordelijkheid en vertrouwen mee. Ze mogen zelf hun taak kiezen, werken hier individueel aan en zorgen ervoor dat ze hierbij niemand storen. Er kan wat beweging in de klas ontstaan. Een potlood dat dient aangeslepen te worden, materialen die genomen worden. Vaak volgen er nog meer vragen op het antwoord van de leerkracht: "Mogen we verder knutselen?" "Mag ik aan de computer?"... Wanneer een groepje kinderen extra remediëring nodig heeft, bereid je je als leerkracht beter voor op de chaos die volgt. Het is zeker aangewezen om vooraf te bedenken wanneer je de kinderen 'in stilte aan het werk' zet. Bij gelegenheid kan de verantwoordelijkheid die je de kinderen meegeeft, toch nuttig zijn. Het maakt hen er bewust van en bovendien zelfredzamer.

AAN HET WERK MET PLUSTAKEN

plustaak*: zelfst.naamw., de~, plustaken; werk dat je moet doen ter uitbreiding van de basis- en inoefenleerstof

De verschillen in tempo en competenties zijn in een klasgroep vaak niet te onderschatten. Wanneer sommige kinderen zich stukbijten op oefeningen, zwemmen anderen door de leerstof heen alsof het niets is. "Ik ben klaar, wat mag ik nu doen?" Sinds mijn eerste stageles ga ik doelgericht op zoek naar taken en zaken die de kinderen krijgen wanneer zij hun belangrijke oefentijd afgerond hebben. Bij klassikale vrije momenten zullen tussendoortjes voor een grote betrokkenheid zorgen. Wanneer er individueel of in groep gewerkt wordt, kunnen de extra taken ook individueel aangeboden worden. Een correct beeld van de verschillende competenties van de leerlingen kan zorgen voor een gepaste differentiatie ter uitbreiding.

REKENUITBREIDING
Onze rekenmethode, Zo Gezegd Zo Gerekend, werkt volgens het gestructureerde BHV-principe: de Basisoefeningen worden door alle leerlingen gemaakt, de Herhalingsoefeningen krijgen zij die nog extra inoefening nodig hebben, de Verdiepingsoefeningen gaan net een stapje verder en zijn voor hen die de leerstof compleet beet hebben. Deze bieden een uitdaging aan die kinderen voor een probleem stelt, gericht op de leerinhoud van de les. Toch kunnen ook die oefeningen voor sommige leerlingen niet snel genoeg gaan. Daarvoor ging ik op zoek naar meer, extra uitdaging. Via de zorgjuf kregen we voor zij die het echt nodig hadden, Sterk Rekenwerk voorgesteld. Een methode van uitgeverij Van In die volledig naast eender welke rekenmethode gebruikt kan worden. Twee eenaatjes kwamen in aanmerking voor die uitdaging. Zeker de moeite voor hen, maar de anderen bleven op hun honger zitten. Verder op zoek, dus. Zo verzamelde ik een heleboel downloads, ter inzages en gedeelde documenten. Door ze samen te bundelen, maakte ik verschillende Rekenkranten op. De opzet hiervan is net dezelfde als het Sterk Rekenwerk, maar de uitdaging ligt anders. Meer gebaseerd op verdieping, maar toch weer anders dan de driehoekjes van de rekenmethode. Hieronder een exemplaar van De Rekenkrant tot 10.
Wie interesse heeft in afdrukbare exemplaren van De Rekenkrant in pdf, mag gerust een mail sturen. Een inzage in Sterk Rekenwerk vind je op deze pagina.

LEESUITBREIDING
Veilig Leren Lezen is opgebouwd met een geweldige aanpak. Naast de gewone (basis) leerstof en inoefening, biedt de methode nog extra uitbreiding en herhaling aan in de vorm van raketjes en zonnetjes. De methodesite geeft de kans aan gebruikers hun tips te delen en levert bovendien nog extra (gratis) materiaal aan. Hierop geïnspireerd, maakte ik pictogrammen voor de uitloopopdrachten en plustaken. Kinderen die klaar zijn met hun moetjestaken, kiezen hun eigen uitbreiding uit de aangeboden picto's aan het bord. Deze kunnen uiteraard veranderen van dag tot dag. Op de klasyurls verzamelde ik heel wat leesoefeningen om aan te werken aan de computer. De kinderen krijgen de verantwoordelijkheid mee te oefenen op zaken die ze zelf nog moeilijk vinden. Door de pictogrammen op verschillende gekleurde bladen te kopiëren, bied je ook hier gedifferentieerde plustaken aan. Dit alles is gebaseerd op het erg mooie, maar dure planbord van Veilig Leren Lezen.

* De definitie van plustaak is volledig van mijn hand en niet gebaseerd op bestaande woordverklaringen. Het is een term die in mijn klas gebruikt wordt voor de taken waarover sprake

Plustaken #1

2012-02-20T11:20:00.000+01:00

Techniekgames organiseren #2

2012-02-13T20:20:00.001+01:00

Onderwijzers zijn keien in het bedenken van gepaste werkvormen en in het voorbereiden van de gehele organisatie van hun les. Leerkrachten die games willen inschakelen zullen dan ook voldoende behoefte kunnen doen op hun ervaring en kennis om dit goed aan te pakken. Wat betreft een aanbieden van techniekgames is dit niet anders. Onderstaande tips zullen bekend in de oren klinken, maar kunnen niettemin een leidraad zijn voor je lesplanning.

1. Voor het gamen:

Leg de game uit.

Het volstaat niet om een techniekgame gewoon aan te bieden zonder toelichting. Zowel inhoudelijk als de bediening van de game moeten uitgelegd worden. De goal van de game moet duidelijk zijn voor de leerlingen, niet steeds de weg hiernaartoe. Zoek hiervoor een goed evenwicht tussen wat je prijsgeeft en wat niet en zorg ervoor dat de inbreng en creativiteit van de leerlingen niet beperkt wordt door wat je vertelt.

Duid de game.

Kinderen komen naar school om te leren. Ze willen graag weten wat ze leren en waarom. Vertel daarom wat de bedoeling is van het aanbieden van de game. Wat moeten ze hiervan onthouden? Wat kunnen ze hiervan bijleren? Hoe sluit de game aan bij de leerstof? Door vooraf te beschrijven hoe de game hen iets kan bijleren, zullen leerlingen gemotiveerd vans tart gaan.

Demonstreer de game.

Door de game vooraf te demonstreren, laat je zien dat je de game kent. Jij bent de expert die de nodige kennis via de game overdraagt. De leerlingen zullen vertrouwen hebben in de activiteit doordat hij vooraf getoond werd.

2. Tijdens het gamen:

Blijf in de buurt.

Door hen zelfstandig aan het werk te laten, geef je hen verantwoordelijkheid. Het is verstandig je op regelmatige tijdstippen te laten zien aan de gamers. Zo bewaar je de veilige gameomgeving. Je kan ook, wanneer dat nodig is, ingrijpen of hulp bieden. Neem hierbij nooit de bediening van het spel over, maar begeleid hen door extra tips en uitleg. Ook hier blijft het zoeken naar de juiste dosis informatie die je prijsgeeft.

Geef voldoende tijd.

Elke gamer heeft tijd nodig om ‘in het spel’ te komen. Wanneer de game inhoudelijk be-langrijk is, is het noodzakelijk om de bediening eerst onder de knie te krijgen. Eens de handelingen natuurlijker verlopen, zal het probleemoplossend denkproces volledig op gang zijn. Geef daarom de kinderen voldoende de tijd om de game te ontdekken en daarna te spelen.

Laat kinderen samenwerken.

Vaak beschik je niet over voldoende computers om alle kinderen individueel te laten ga-men. Maar niet enkel om organisatorische redenen is het aangewezen de kinderen per twee te laten gamen. Zo zullen ze zowel van de inhoud van de techniekgame als van elkaar heel wat opsteken. De partners zijn elkaars hulplijn die voor de nodige inzichten kan zorgen.

Geef keuzes.

Voor games over techniek is het mogelijk om verschillende games binnen een bepaald gebied aan te bieden. Wanneer kinderen de keuze hebben uit twee of drie games, geef je hen verantwoordelijkheid, wat motiverend werkt. Sommige games hebben dezelfde inhoud, maar verschillen in moeilijkheid. De kinderen kiezen dan zelf uit het aanbod de game die volgens hen haalbaar is.

3. Na het gamen:

Reflectiemoment

De activiteit dient na afronden nog geëvalueerd te worden. Zowel inhoudelijk als op het vlak van samenwerken. Hoe verliep de game? Was alles duidelijk? Wat heb je bijgeleerd? Wat was moeilijk of gemakkelijk? Welke obstakels ben je tegen gekomen? Hoe heb je jezelf een weg gebaand door de game? Hoe verliep het samenwerken? Wat ging vlot of minder vlot? Hebben beide partners evenveel inbreng gehad? Wat heb je geleerd van je gamepartner?

Deel van het geheel

Na het gamen is het wenselijk dat de kinderen de transfer kunnen maken van de virtuele naar de fysieke wereld. Door gerichte vragen, pols je of dat gelukt is: Waarom heb je deze game gespeeld? Kan je wat je geleerd hebt nog ergens gebruiken? Hoe kan je dat gebruiken? Welke overeenkomsten zie je met de realiteit? Wat is er anders?

4. Rol van de leerkracht:

Kiezen

De kracht van gamen in de klas begint natuurlijk bij de keuze van de juiste game. De eerste taak van de leerkracht bestaat uit het selecteren van de games die voldoen aan de leerdoelen. Hierbij is het dus van belang dat de kinderen de game niet enkel gaan spelen om te spelen. Je zorgt er als aanbieder van games voor dat de juiste sfeer gecreëerd wordt. Eén die aanzet om te leren, op een natuurlijke manier. De kinderen kunnen leren, zonder dat ze het gevoel hebben van iets bij te leren. Dat besef komt later, tijdens de nabespreking. Het technisch denkproces wint daarbij aan belang. De nadruk wordt gelegd op de vaardigheden en attitudes, terwijl de kennis hierover waarschijnlijk later komt.

Coachen

Het is onze taak om de kinderen te begeleiden tijdens het gamen. Eerder schreef ik al dat het aangewezen is om in de buurt te blijven van de gamers. Als coach kan je hen op het juiste pad zetten, zodat ze de weg zelf verder afleggen. Door te helpen en luidop mee te denken begeleidt je hen tijdens het probleemoplossend denken.

Sensibiliseren

Wie games aanbiedt, moet zich ook bewust zijn van de negatieve effecten van games op kinderen. In dit boek is hierover bijna niks geschreven, anderen hebben me dat voorgedaan. Verslaving, slaaptekort, isolement, gewelddadig, conflicten, … enkele van de veel voorkomende oordelen over games. Als leerkracht zijn we ons daarvan bewust en dienen we onze leerlingen te sensibiliseren. Door goede afspraken te maken in de klas en erop te wijzen dat ook thuis afspraken over gamen kunnen gelden, zorg je voor een gezonde gameomgeving. Deze afspraken zullen gaan over tijdstippen, tijdsduur en soort van game en zullen door een volwassene. De voorschriften hierover zullen door een volwassene bepaald worden.

Duiden

Kinderen weten graag waarom ze bepaalde leerstof krijgen voorgeschoteld. Zo peilen ze, vaak onbewust, naar het nut van de inhoud. Door het doel van de techniekgames uit te leggen, kunnen onze leerlingen het belang ervan waarderen. Met het duiden van de game maak je het verschil tussen spelen om te spelen en spelen om te leren. Plaats de game daarom in het geheel van de leerstof. Vertel waarom de kinderen precies deze game krijgen voorgeschoteld en wat ze daarvan kunnen opsteken. Ook na het spelen, kan het zinvol zijn om hier nog verder op in te gaan.

Techniekgames organiseren #1

2012-02-13T20:10:00.000+01:00

Gamen i.f.v. techniekonderwijs

2012-02-12T15:49:00.002+01:00

Het mag duidelijk zijn dat ik gamen in de klas als een meerwaarde beschouw. De reken- en taalinhouden kunnen heel eenvoudig ingeoefend worden door verschillende online games. Maar ook tijdens muzische en WO lessen kunnen games erg zinvol zijn. Het domein techniek en games hebben heel wat gemeen. Daardoor kunnen games een heuse surplus betekenen voor de lessen techniek.

OPBOUWEND EN OVERZICHTELIJK

Door een geleidelijke opbouw van levels wordt het technisch denkproces telkens opnieuw geprikkeld. Kinderen worden uitgedaagd om steeds een iets moeilijkere opdracht uit te voeren. Hierdoor verscherpt ook hun technisch inzicht en kennis. Deze opeenvolging van steeds complexere levels werkt daarenboven ook motiverend voor de gamer. De aandacht zal bij de game en zijn inhoud blijven.

Veel games bieden op het hoofdscherm ook een overzicht van de te behalen levels. Hier kan je zien welke levels je al behaalde en welke je nog te wachten staan. Meestal kan je kiezen om een gespeelde level opnieuw te spelen. Door een visuele voorstelling van de verschillende levels krijgt de gamer een overzichtelijk geheel te zien. Hierdoor kan die individueel een persoonlijk doel nastreven. Het is ook mogelijk om er met een groep competitief mee aan de slag te gaan. Al mag dat laatste natuurlijk niet de hoofdzaak zijn in de klas. Het overzichtelijk geheel is zeker ook in het domein techniek van belang. Het aftasten van het beschikbaar materiaal om een realisatie te verwezenlijken, geeft je meer inzicht in het technisch proces. Het maakt er onrechtstreeks zelfs deel van uit.Dankzij de internetgeschiedenis en het cachegeheugen blijven de gespeelde spelletjes bovendien bewaard op de computer, waardoor bij de volgende gamebeurt het spel gewoon kan worden verder gespeeld.

INHOUDELIJK EN DOELGERICHT

Een game kan je les heel erg opleuken. Dit mag echter nooit de reden zijn om games toe te voegen aan de lesorganisatie. De games die tijdens de les worden aangeboden, zijn een middel om de lesstof te verduidelijken. Wie games aanbiedt, geeft zijn leerlingen de kans om zelfstandig aan techniekopdrachten te laten werken. Door de aantrekkelijke vormgeving en uitdagende opdrachten, zullen ze nog meer gemotiveerd zijn om iets bij te leren, zelfs zonder zich hiervan bewust te zijn. Het is dan ook een noodzaak de aangeboden games doelgericht in te schakelen. Veel inhouden ervan sluiten namelijk nauw aan bij het leerplan techniek. Waar het in werkelijkheid vaak gaat om te komen tot een technische realisatie en er een volledig technisch proces wordt afgelegd, belichten games eerder een onderdeel van dat proces. Het is daarom aan te raden de game te kaderen. Maar daarover later meer. Na de techniekgames beter te hebben begrepen en enkele levels ervan te hebben gespeeld, is het mogelijk om ze in de matrix voor technische geletterdheid te plaatsen. De games krijgen zo een eigen plekje in de eindtermen voor het domein techniek. Vele games zullen echter slechts één cel kunnen vullen.

PROBLEEMOPLOSSEND DENKEN

Het is duidelijk dat games inhoudelijk kunnen aansluiten bij het domein techniek. Voor heel wat onderwerpen vind je een geschikte online game. Maar ook de manier van spelen komt overeen met hoe we aan techniek doen. Wat techniek en gamen gemeen hebben, is het probleemoplossend denken.

Een game start met een probleem. Dit moet duidelijk zijn alvorens je kan spelen. Je bekijkt dus welke eisen er worden gesteld en wat het doel is. Vervolgens bedenk je hoe je dit zal aanpakken. Misschien zelfs terwijl de acties al worden uitgevoerd. Tijdens het spelen ben je er constant van bewust dat je naar het doel moet toewerken. Het lijkt alsof er evaluerend gespeeld wordt. Fouten zullen worden bijgeschaafd, nieuwe strategieën en ontdekkingen uitgeprobeerd. Wanneer het doel is bereikt, stelt zich een nieuw probleem. Het volgend level is begonnen. De eisen zijn net iets anders, iets moeilijker misschien. De hulpmiddelen kunnen anders zijn, vaak uitgebreider. Er komen meer invloeden aan te pas. Sommige games maken geen gebruik van levels. Ze gebruiken een puntensysteem. Hun opbouw is echter dezelfde. Doorheen het spel komen nieuwe problemen tevoorschijn. De snelheid wordt opgedreven, obstakels nemen toe of de eisen worden uitgebreid.

Het technisch proces omvat een soortgelijk denkproces als dat van een game. In de eerste fase van het technisch proces wordt het probleem geschetst. Het doel en de criteria worden verduidelijkt. Dat probleem wordt onderzocht zodat de juiste informatie kan worden verzameld. Hier worden bewuste keuzes gemaakt en oplossingsstrategieën ontworpen. Daarna wordt de werkplanning gemaakt en het materiaal gekozen. Alles wat nodig is om het doel te bereiken, wordt klaargelegd. De ontworpen oplossingsweg wordt uitgevoerd. De technische realisatie wordt uitgetest, rekeninghoudend met de vooropgelegde criteria. Tenslotte vragen we ons af of alles naar behoren werkt. Er wordt gezocht naar mogelijke verbeteringen. De vraag of er een nieuw probleem ontstaat, dringt zich op.

Zowel bij games als bij techniek is dus het denkproces van belang. Te weten dat het probleem kan worden opgelost, overloopt de uitvoerder in verschillende opeenvolgende stappen een proces om dichter bij de oplossing te komen. Wanneer deze bereikt is, kan er zich een nieuw probleem voordoen: nieuwe eisen die optreden of het vervolmaken van het resultaat. Door aantrekkelijke opdrachten te geven, motiveer je de leerlingen tijdens dat denkproces.

SIMULATIES

Door problemen uit de realiteit weer te geven, worden techniekgames soms met simulaties vergeleken. Al zijn beide geen synoniemen van elkaar. Een simulatie is te omschrijven als een nabootsing van een deel van de werkelijkheid met als doel te kunnen werken of oefenen in een beschermde omgeving. Games voegen hier nog zaken aan toe, waardoor een competitiedrang ontstaat: een aantrekkelijke, fictieve omgeving, figuurtjes, een puntensysteem of veel kleur en actie. De afbakening tussen games en simulaties is in de praktijk echter niet scherp en de termen worden steeds vaker door elkaar gebruikt. Zo bevatten spellen steeds vaker simulatoren en lenen simulatoren zich vaak ook voor het spelen van een spel. Door te focussen op de eigenlijke inhoud, zullen kinderen een betere transfer kunnen maken naar de werkelijkheid. Dit betekent dat ze door het spelen van games net iets meer zouden kunnen opsteken dan van de puur realistische techniekles.

Professor Ton de Jong (UTwente) onderzoekt momenteel de effecten van leren in gesimuleerde laboratoria in vergelijking met deze in fysieke laboratoria. Zijn onderzoek wijst uit dat gesimuleerde labo’s tot meer kennis leiden. Het is echter nog niet duidelijk of dat voor games ook zo is. Ook uit andere onderzoeken - meer gericht naar de effecten van games - kan geconcludeerd worden dat games wel degelijk toevoegingen bieden aan de realiteit. In de publicatie "Wat weten we over… effecten van games" somt het Nederlandse expertisecentrum Kennisnet enkele positieve effecten van gamen op de cognitieve functies en de ontwikkeling ervan. Hierin wordt besloten dat games een hoge ‘cognitieve opbrengst’ hebben (volgens een samenvattende studie van Vogel en haar collega’s). De positieve effecten werden vastgesteld op het gebied van ruimtelijk inzicht, het geheugen en taalcompetenties. Verder werd geconcludeerd dat games een groot effect hebben op het probleemoplossend vermogen.

Op zoek naar info

2012-02-05T20:22:00.001+01:00

De leerlingen kunnen boeken zoeken die hun voorkeur hebben (OVSG, lezen - TV-06-09)

Omdat de eenaatjes ondertussen alle letters kunnen lezen, gingen we vorige week voor het eerst met de klas naar de bieb. Daar mochten ze twee zelfleesboeken en een weetjesboek uitkiezen. Het viel me al snel op dat de meerderheid aan 1 weetjesboek niet genoeg had. Al vaker lieten ze me merken dat ze interesse hebben in weetjes. Over de meest uiteenlopende dingen. Al willen de meeste eenaatjes tonen dat ze wereldburgers zijn. Andere landen en werelddelen kunnen hen enorm boeien. Zo ook de natuur van over de hele wereld. Dieren, planten, het weer, ... het kwam al vaker aan bod tijdens de WO-lessen.

De leerlingen kunnen op eigen niveau verschillende informatiebronnen raadplegen (OVSG, ET-WO-7)

Dat bracht me op het idee om een dierenweetjesboek te maken met de klas. Een uitdaging met kinderen die net drieletterwoorden kunnen lezen en schrijven en nog volop in hun leerproces zitten. Toen ik het wilde idee in de klas gooide, werd dat laaiend enthousiast verwelkomd. Iedereen zag het meteen zitten. We zouden groepjes maken van een paar leerlingen. In groep zoeken de kinderen een dier dat uit het ei komt. Hierover schrijven en tekenen ze zelf de info die ze willen delen. Ons eerste probleem werd meteen duidelijk. Hoe gaan we aan meer informatie over de dieren geraken? "We vragen het aan E. (een klasgenoot)!" stelde iemand voor. Natuurlijk vindt E. dit allemaal goed, maar ook hij zal straks zijn dierenfiches klaar moeten maken. Het wordt onze hulplijn, ten tijden van 'nood'. "We kunnen dat allemaal in boeken zoeken!" bracht A. in de groep. Goed idee! Wie heeft er dierenboeken? We kan ze mee naar de klas brengen? "Kunnen we ook niet gewoon op de computer naar filmpjes kijken?" was het volgend idee. Geweldig toch, zo onbevangen!

De leerlingen kunnen spontaan gebruik maken van ict bij een opdracht (OVSG, ict - T-13)

Dat bracht me wel aan het denken om de kinderen zelfstandig naar info te laten zoeken. Via de yurls van Linda Humme werd ik al wel eens attent gemaakt op het gebruik van QR-codes in de klas. Ik stond er toen nog niet bij stil dat deze ook via de webcam konden gescand worden. Met het programma Quickmark is het erg eenvoudig om de gewenste link te bekomen na het scannen van een QR-code. Ik reserveerde bij de mobiele computerklas enkele laptops en installeerde Quickmark. Thuis zocht ik op Beeldbank nuttige filmpjes van dieren die uit het ei komen. Ik maakte hiervoor QR-codes aan met links naar de informatiefilms. Met een schermafbeelding erbij vinden jonge kinderen sneller hun weg in de berg beschikbare fiches. Na afdrukken, werden de fiches nog gelamineerd om ze duurzamer te maken. De fiches stelde ik via Klascement beschikbaar aan anderen. Indien gewenst wil ik ze je best als pdf mailen.

De leerlingen tonen bereidheid en volharding bij het zoeken naar informatie (OVSG, ict - I-13)

Ondertussen waren de groepjes al ingedeeld en de dieren gekozen. Elke groep zocht zelf nog informatie op over zijn dier in de meegebrachte boeken. De kinderen leerden van en met elkaar. Verschillende sjabloonbladen daagden hen uit om informatie te geven voor het weetjesboek. De laptops werden opgesteld in de klas en de werkwijze uitgelegd. We bekeken en bespraken die ongelooflijk gekke vierkantjes die op de fiches staan. We merkten dat het geen rol speelt of je de fiche ondersteboven of op zijn kant houdt.

De leerlingen kunnen organismen in grote groepen indelen (OVSG, WO-NAT-03.06)

Aan de slag! De fiches werden klaargelegd, de sjablonen genomen, informatie verwerkt. Groepjes die info nodig hadden, zochten het op in de boeken of op de laptops. Er werd veel gepraat. Maar steeds heel doelgericht. Iedereen was met zijn opdracht bezig. Het viel me op hoe bewust kinderen hun bronnen vooraf kunnen beoordelen. Welke informatie kan ik waar vinden? Het was een vraag die velen bezig hield tijdens het opmaken van hun dierenfiche. Sommige zaken konden we niet vinden in boek of film. "Meester, mag ik dat ook aan E. gaan vragen?", was de conclusie. En dat leverde opnieuw leerwinst op. Knap om zien hoe ook jonge kinderen zo weloverwogen keuzes kunnen maken. Met enorme goesting in de opdracht. Dat straalde er duidelijk van af. Wat eerst een wild idee was, draaide uit tot een kleine bom in de klas. Eentje dat werd afgesloten met vuurwerk. Het weetjesboek is nog lang niet klaar. De eenaatjes zijn nog lang niet uitverteld. Het maakt hun leerkracht niet uit hoe dat boek eruit zal zien. Momenteel (en persoonlijk) is het het proces dat telde. En dat was er een om duimen en vingers bij af te likken.

En wat hebben de eenaatjes hierna geleerd?

Honden komen niet uit een ei, zelfs hun puppy's niet!
Dubbelklikken op de muis is tamelijk moeilijk. Handig dat je hiervoor twee handen kan gebruiken.
Ik kan zelf op zoek naar informatie als ik de nodige materialen heb.
Samen kan je meer dan alleen.
... en uiteraard nog zo veel meer... (althans, dat hoop ik)

Records verbreken!

2012-01-29T16:36:00.001+01:00

ZE WORDEN GROOT

Vanaf januari kan ik van de eenaatjes écht zeggen dat ze kinderen van de lagere school zijn. Ondertussen zijn ze vertrouwd met de grote school, kennen ze de leerkrachten en de werking. Meestal weten ze zelfs dat de klas er is om dingen bij te leren en in te oefenen. Zo zullen wij elke dag intensief werken aan lezen, schrijven en rekenen. Door veelvuldig en herhaaldelijk aan het werk te gaan, zullen de technieken goed beklijven.

"ONTLUIKEND HOOFDREKENEN"

Tijdens de rekenlessen hebben de kinderen stap voor stap de verschillende cijfers tot 9 leren kennen. Natuurlijk gebruikten ze deze al lang in de telrij en bij het aangeven van hoeveelheden. Het is echter belangrijk dat de cijfers voor hen een inhoud hebben. Met behulp van materiaal, schijfjes, rekenrekje en de getalbeelden kregen de cijfers betekenis. Tijdens dit proces werd er kennis gemaakt met de bus. Hoeveel mensen zitten er in de bus? Hoeveel stappen er op/uit? Hoeveel mensen zitten nu in de bus? De bewerkingen waren geboren. We deden allemaal mee met de schijfjes op het busblad. Daarna met het rekenrek. Hierdoor kregen de bewerkingen inhoud. Tijdens deze betekenisvolle bewerkingsactiviteiten wisselde ik bewust 'plus' af met 'vermeerderen', 'bijdoen', 'vergroten', 'meer' en 'erbij'. Stilaan kreeg dus ook het teken + een betekenis. Voor het teken - was dat niet anders.

AUTOMATISEREN TOT 10

Vanaf januari ben ik gestart met het bewust memoriseren en automatiseren van de sommen. Deze kregen in de eerste trimester een inhoud, zodat ze nu vlot zouden gemaakt kunnen worden. Dat is belangrijk voor het latere hoofdrekenen. Wanneer we binnenkort boven de 10 zullen rekenen, komen er technieken aan te pas waarbij de basisbewerkingen tot 10 vlot gebruikt moeten worden. Wanneer kinderen een som als 12 + 5 oplossen, wordt er verwacht dat 2 + 5 eenvoudig kan worden opgelost. Dat is de reden waarom we intensief werken aan het automatiseren van de bewerkingen tot 10. Het verdelen van deze sommen in categorieën kan helpen om vlot tot een antwoord te komen. Zo vond ik bij de downloads van Onderwijsgek verschillende somtypen voor de bewerkingen tot 10.

Het doel van automatiseren is om snel het antwoord te kunnen geven op een som met behulp van, door de leerling al bekende, rekenfeiten en handige strategieën. De leerlingen voeren een oplossingsstrategie uit die zonder nadenken uitgevoerd kan worden en die rechtstreeks naar de oplossing leidt. Leerlingen rekenen dus zonder veel bewuste aandacht voor de berekening zelf. Automatiseren staat dus niet op zichzelf en betekent niet het gedachteloos instampen van strategieën en oplossingen. Door regelmatig te oefenen op tempo verloopt het uitrekenen van de sommen uiteindelijk foutloos, vlot en vloeiend.

RECORDS VERBREKEN

Elke dag starten we met een kort moment sommen oefenen. Elke leerling heeft hiervoor zijn eigen sommenboekje. Elke ochtend, na het vaste moment in de zithoek, krijgen de eenaatjes voortaan 40 sommen voorgeschoteld. De bedoeling is om er zo veel mogelijk juist te hebben binnen de 3 minuten. De tijd wordt op het digibord getoond met een time timer. Na het invullen, verbeter ik de antwoorden en noteer de scores op de eerste bladzijde. Op de tweede bladzijde van het boekje staat een grafiek waar de evolutie wordt bijgehouden. Zo krijgen we elke dag de kans om ons eigen record te verbreken. Kinderen die de 40 sommen binnen de tijd klaar hebben, raad ik telkens aan om naar de aftelklok te kijken. Zij proberen de volgende dag meer tijd over te houden. En of er records verbroken worden! Vaak hoor ik een 'YES' of 'WOOW' bij het eindsignaal. De kinderen spelen tegen zichzelf en zijn zich ervan bewust dat ze beter worden in de bewerkingen. Het sommenboekje kan gedownload worden via deze link op Klascement of stuur me een mail voor de printklare versie.

INOEFENEN

Naast de dagelijkse verwerking van de bewerkingen, is het natuurlijk belangrijk dat er heel vaak geoefend wordt op de sommen tot 10. Via verschillende activiteiten oefenen we hier vaak op tijdens de lesdagen. Ik maakte op Quizlet flitskaarten met alle sommen. De kinderen bedienen zelf het digibord en laten aan de anderen de sommen en hun antwoorden zien.

Study these flash cards

We oefenen ook op meer speelse manieren onze sommen. Terwijl ik meneer Konijn, een blauwe snoezige knuffel, door de klas gooi, roep ik een som. Diegene naar wie het beest geworpen is, zegt zo vlug mogelijk het antwoord en gooit 'm terug. Bloggende schoonzus/juf Hilde berichtte vorige week over een manier om in de klas de tafels te oefenen. De kinderen wandelen, dansen door de klas op een vrolijk muziekje. Wanneer de muziek stopt, zoeken ze een vriendje en bestoken elkaar met de bewerkingen. Eenvoudig te vertalen naar de sommen tot 10. Hits van Gotye, Stromae en Bruno Mars knalden al door de boxen tijdens onze rekenles. Door beweging te koppelen aan de hersenactiviteit, zouden kinderen beter onthouden. We zullen tijdens onze rekenactiviteiten ook nog gebruik maken van de speelkaarten, dobbelstenen, vliegenmeppers en wat ik nog meer zal tegenkomen.

Rekenen saai?! Helemaal niet!

BRONNEN:

http://www.leraar24.nl/dossier/110

http://www.kinderenlerenrekenen.nl

http://www.ovsg.be/

http://www.remediering.nl/

Actualiteitjes

2012-01-22T14:45:00.000+01:00

"Meester, het is vandaag warme chocomelkweer." Ik moest er even over nadenken, over die zin. We hebben het al wel vaker over het weer gehad de voorbije maanden. Maar deze zin hebben ze duidelijk niet van mij. Het viel me al vaker op dat de eenaatjes graag over het weer praten. De nieuwsgierigheid naar de eerste sneeuw dit schooljaar houden we niet geheim voor elkaar. Bij hevige mist of harde wind staan we met z'n allen in de gang door het raam te turen. Genietend van de wonderen en de kracht van de natuur. Op het digibord bekijken we regelmatig het weerbericht via een Chromeplugin. Met een animatie wordt hier getoond welk weer we mogen verwachten in onze gemeente. We bespreken de pictogrammen en denken alvast na welke invloed dat weer op ons zal hebben.

Hoe moeten we ons de volgende week aankleden? Zullen we onder het afdak moeten spelen? Wanneer zal het het fijnste weer zijn? Bij welk weer ben ik het gelukkigst? Zijn er dagen wanneer ik best niet met de fiets naar school kom?

Het warme chocomelkweer bleek uit het weerbericht van Karrewiet te komen, het kinderjournaal van Ketnet. Het fijne aan Ketnet, en alle andere openbare zenders, is dat ze hun eigen programma's ook via stream uitzenden. Een bezoekje aan de Ketnetwebsite bracht ons tijdens ons drankmoment in de klas op het nieuws van Karrewiet. Weliswaar het nieuws van gisteravond, maar dat deerde ons niet. Tijdens de uitzending viel het op hoe erg kinderen begaan zijn met de wereld en wat er allemaal gebeurt. Tijdens onze vaste 'vrije babbelmomenten' in de zithoek merkte ik al wel dat de kinderen graag vertellen wat er zich in hun eigen wereldje afspeelt. Maar ook ver daar buiten, tonen ze interesse in gebeurtenissen die van belang zijn. Toegegeven, de meeste 'oohs' en 'aahs' tijdens de uitzending waren voor de schommelende, schattige pandabeer uit een dierenpark.

Toch konden de eenaatjes me ook verbazen met hun meningen over een gekapseisd cruiseschip aan de Italiaanse kust. "Als ik een kapitein ben van zo'n grote boot, dan zou ik daar wél zorg voor dragen," aldus E. Een reisje naar de Italiaanse kust via Google Earth maakte het voor hen wat helderder. We besloten de aflevering met een betrokken gevoel. Betrokken met de duizenden vakantiegangers op het cruiseschip. Betrokken met de mooie beelden die Karrewiet ons schonk. Maar vooral betrokken met de wereld. De wereld van dichtbij, maar ook die van iets verder. Door het bekijken van de 'mininieuwtjes van de wereld' verruimden we onze blik. We breidden onze omgeving uit.

Wat eerst een wild ideetje was, bleek enorm aan te slaan. We bekeken al wel vaker filmpjes op het digibord tijdens het chocomelkmoment. Koekeloere, Nieuws uit de natuur en Stafari kwamen via de grote tv aan de muur al eens ons klaslokaal binnen. Vanaf nu komt daar dus regelmatig Karrewiet bij. Want wij durven ook verder kijken dan onze familie, vrienden en kennissen. Al blijft het schaap van de buren dat lammetjes heeft gekregen nog steeds belangrijk.

We hopen natuurlijk dat het warme chocomelkweer gauw verandert in sleeweer. We wachten nu toch al zo lang op die eerste sneeuw dit schooljaar. De eenaatjes zouden het geweldig vinden om hun eigen sneeuwman te kunnen maken. Daarna mag het gerust ijsjesweer worden. Want dat vinden we gewoon lekker. Benieuwd wat Karrewiet ons volgende keer te vertellen heeft...

Meer over actualiteit in de klas vind je bij Kranten in de klas, bij het dossier van Leraar 24 of bij het educatieplatform Nieuws in de klas.

Impressies van een ICT-dag

2012-01-15T15:02:00.001+01:00

Ik was één van de ruim 1000 gelukkigen die vorige dinsdag ondergedompeld mocht worden in een ICT-bad. Het Klascementteam organiseerde voor de twintigste keer in Vlaanderen zijn ICT-praktijkdag in de KHK Geel. Een jubileumeditie dus. En dat mocht iedereen geweten hebben. Vooraf was al duidelijk dat deze praktijkdag er een zal worden om in te kaderen. Na een vorige editie minister Lieten te zien passeren, werd ditmaal gewoonweg de minister van onderwijs vanuit Brussel gehaald. Heel zijn uiteenzetting over ICT-gebruik in het onderwijs zou worden gestreamd via de website, zodat ook de thuisblijvers de voornemens van minister Smet konden volgen.

Een twintigste editie wil zeggen dat er al 19 aan vooraf gegaan zijn. Aan ervaring en inhoud geen gebrek. Dat merk je zeker aan de vlotte organisatie. De deelnemers en lesgevers werden, wanneer nodig, verwittigd van nieuwigheden en belangrijke info. De website werd aangevuld met steeds meer informatie naarmate 10 januari dichterbij kwam. Ook op de ICT-dag zelf was opnieuw duidelijk dat alles tot in de puntjes in orde was. Geen overvloed aan wegwijzers. Een plan kon iedereen bij aanmelden ontvangen. Enkel het hoogst noodzakelijke werd uitgehangen op verschillende plaatsen. Het centrale scherm, vanuit de hele hal zichtbaar, overliep, naast de praktische zaken, de leukste anekdotes uit de geschiedenis. Zo leerden we dat meneer Klascement himself eens in panne kwam met zijn uitrusting nog voor de eigenlijke dag aanbrak. De legendarische café- en restaurantbezoeken moeten erg indrukwekkend zijn voor het team van de praktijkdagmedewerkers.

Meer dan 1000 deelnemers konden kiezen uit meer dan 100 sessies. Een organisatie van jewelste. Terwijl de rode loper lag uitgerold, troepten geïnteresseerde leerkrachten uit gans Vlaanderen binnen in de hogeschool. Op zoek naar hun verwelkoming. Nieuwsgierig naar al dat lekkers wat ICT voor het onderwijs kan betekenen. Dat was uiteraard ruim aanwezig. Bij het binnenkomen in de centrale hal kreeg je alvast een totaalbeeld van de organisatie. Een heuse ICT-beurs zorgde voor de aanwezigheid van vele producenten en betekenisvolle handelaars. Klaar voor verkoop, maar zeker ook voor de nodige uitleg over hun product. Blij te zien dat ze geïnteresseerde leerkrachten, mensen vanop de werkvloer, mogen ontmoeten. Dit commerciële aspect zorgt ervoor dat de prijs gedrukt kan worden en zo ook de eventuele drempel voor twijfelaars verlaagt.

Lachende gezichten. Allemaal gelijkgestemden. Leerkrachten van deze tijd, de 21ste eeuw. Leerkrachten die ervoor kiezen om ICT in hun lessen te integreren. Geïnteresseerd in nieuwe zaken. Het hele pakket aanwezig: van kleuteronderwijs tot volwasseneneducatie. Directies, beleidsmedewerkers, pedagogen, administratief medewerkers, leraren lichamelijke opvoeding, ... . Met veel interesse betraden velen de centrale hal, maar ontmoetten al gauw een oude bekende. Niet veel later werden contacten gelegd. Het ideale moment om mensen te ontmoeten. Pennenvriendjes van op Twitter krijgen een gezicht. Er worden plannen uit de doeken gedaan. Of nieuwe plannen gesmeed. Het idee van 'het onderwijs in Vlaanderen is goed bezig' ligt nooit ver af. En dan moest de start nog gegeven worden... 'Goedemorgen en welkom op deze twintigste editie van de ICT-praktijkdag' de eerste woorden van organisator Hans De Four. Het startschot is gegeven. Na een woordje van de afvaardiging van de KHK en die van de hoofdsponsor werden de praktische zaken nog overlopen. Daarna vertrok de trein. Alle deelnemers in rijen naar het lokaal. Naar hun gekozen eerste sessie. De ICT-trein in sneltempo naar inspiratie, nieuwe ideeën, tips en heel wat ander lekkers.

Deze feesteditie kende opnieuw veel persaandacht. Krant, radio en tv waren aanwezig, met belangstelling voor de nieuwe technologieën. Veel aandacht uiteraard naar minister Pascal Smet en zijn traject tijdens de ICt-praktijkdag. Verder ook enkele hot items in de journaals. Het werken met digitale borden spreekt tot de verbeelding van kijkers en lezers. Werken in de cloud en de meerwaarde van sociale media voor elke leerkracht. Maar we mochten ook kennismaken met meer 'revolutionaire' middelen in het onderwijs. Hoe kunnen we iPads integreren in de klaspraktijk? Welke apps zijn geschikt voor leerkrachten? iPad management, iMovie, iPad-band, ... . Na ondertussen al heel veel klassen te hebben voorzien van een digibord, lijkt Apple met zijn iPad het onderwijs te veroveren. Ik ben er zeker van dat het prestigieuze technologiebedrijf hierin zal slagen. Het lijkt me een logisch gevolg op een nieuw kijk op de wereld via de interactieve borden.

Het onderwijs gaat mobiel! Tablets zorgen ervoor dat het gebruik van ICT zich niet enkel tot binnen de klasmuren beperkt. We creëren er een leeromgeving mee die ook buiten de klasdeur verder zet. Eender waar, eender wanneer. Ik hoop me hierin verder te kunnen verdiepen. Want niet alleen lijkt het me een logisch gevolg. Het zal een zinvolle en enorm leerrijke ervaring zijn. Voor de leerkracht, maar zeker ook voor de kinderen.

De twintigste editie van de ICT-praktijkdag heeft me veel indrukken opgeleverd. 'De leerkracht', die vroeger als het meest kritische publiek bestempeld werd, is nu een gemotiveerde, geïnspireerde, talentrijke en gedreven netwerker geworden. Zonder uiteraard te willen veralgemenen. Iedereen heeft kennis van zaken. Door die kennis te delen, leren we van elkaar en met elkaar. Een organisatie als de ICT-dag bestempelt over hoeveel professionaliteit Vlaanderen beschikt. De ICT-praktijkdag is meer dan een dag met 2 sessies van tweeënhalf uur. Het is een afspraak met interessante mensen die het leven en werken in je eigen klas een level hoger kunnen brengen. De ICT-praktijkdag is meer dan een vastgelegd moment van samenkomen. Het proces vooraf van keuzes maken, netwerken en overleg is even belangrijk. De indrukken die terwijl werden opgedaan, blijven nog zo lang hangen. Ze worden gepuzzeld in de eigen klasorganisatie, geboetseerd naar eigen noden en wensen. De ICT-praktijkdag is als een speelgoedwinkel, waar het moeilijk kiezen is. Overal, in alle hoeken en kanten, heel wat lekkers.

Ik kader de 20ste editie van de ICT-praktijkdag graag in. Dat smaakt naar meer!
Doe zo voort! Een kus van de juf/meester! En een bank vooruit!
Op naar de 21ste editie...

Techniek met (bijna) kosteloos materiaal

2012-01-13T18:48:00.000+01:00

In een vorig artikel schreef ik al over mijn verzamelwoede. Alle spulletjes die me ook maar een beetje bruikbaar lijken, stapelen zich op in bureau, tuinhuis, klas en kasten. De toestroom is onregelmatig maar vaak moeilijker te overzien.

Sinds ik mezelf volledig op het domein techniek gesmeten heb, komen daar nog andere materialen bij kijken: bouwmaterialen, onderdelen, gereedschap, ... . Tijdens vakanties reed ik zowat alle bouwwerken van bekenden af om er al bedelend hun afval te mogen bekijken. Ik graaide, keurde en verzamelde oude lusterpotjes, afgedankte waterbuizen, houten paaltjes of blokken en noem maar op. Ik mocht zelfs, op eigen verzoek, een grabbel doen in de kroonkurkenbak van een plaatselijk café. Een geweldig excuus om als onderwijzer 's namiddags al gezien te worden aan de toog van een populaire kroeg.

Met de meegenomen spullen, mijn twee linkerhanden en een goed gevulde werkbak ging ik aan de slag om de kinderen van hun nodige portie techniek te voorzien. Al gauw was ik ervan overtuigd dat ik tijdens het maken van de materialen mijn eigen technische ervaringen en zelfs vaardigheden een serieuze boost gaf. Een verdienstelijke prestatie met ook persoonlijk voordeel. Ik voelde me zowaar eventjes handig. Wat nog maar weinig voorkwam voorheen.

Op de duur ging de bekendheid van 'die kan echt alles gebruiken' zover dat collega's al langskwamen met bruikbare materialen. Wat voor hen in de eerste plaats afval leek, kan in de klas absoluut ingezet worden in de technieklessen. Collega G. hing lamellen aan zijn nieuwe ramen. De verpakking hiervan kan enorm goed gebruikt worden voor een technisch systeem al een zelfgemaakte knikkerbaan. Door hellingsgraden en afstanden te variëren om er daarna autootjes door te laten rijden, maken kinderen kennis met snelheid en weerstand. Vriend S. had nog wat (voor hem te korte) elektriciteitsdraden over. Bezorg ze gerust! Ideaal om flexibele wielassen mee te maken.

Inspiratie voor dit alles deed ik op bij tal van technieksites, voorbeeldlessen en catalogussen van diverse onderwijsleveranciers (met meestal tamelijk dure materialen). Alle bronnen hiervoor verzamelde ik ook op de techniekyurls. Maar de grootste leermeester is ongetwijfeld de Indische Arvind Gupta. Hij bezoekt in zijn land regelmatig de armere wijken om de kinderen technische kennis en vaardigheden bij te brengen. Gupta werkt hiervoor met zo goed als kosteloos materiaal, zodat de 'kinderen van de straat' ook zelf aan de slag kunnen met wetenschap. Met enkele spuitjes en darmpjes ontwierp hij zo een hydraulisch systeem dat het principe van een hijskraan uitlegt. Met zijn project Toys From Trash stimuleert Gupta zowel collega's als kinderen om het vaak niet te ver te gaan zoeken. Op zijn eigen website publiceert hij zijn gratis pdf-boeken waarmee leerkrachten volop aan de slag kunnen gaan.

"The best thing a child can do with a toy is break it!"

- Arvind Gupta

Hulp gevraagd? Hulp geboden!

2012-01-12T19:30:00.000+01:00

HULP GEVRAAGD?
Kinderen die elkaar iets leren, is mooi om zien. Ze zijn oprecht trots dat ze een klasgenoot iets kunnen bijbrengen. Of zijn fier dat ze dankzij een ander kind iets nieuws kunnen. In de klas laat ik sterke rekenaars regelmatig oefeningen uitleggen aan kinderen die de oefeningen (nog) niet begrijpen. Voor de uitlegger is het nuttig alle stapjes in zijn hoofd te herhalen en deze te verwoorden. Voor het kind dat geholpen wordt, is de extra uitleg van een leeftijdgenoot soms duidelijker dan die van een leerkracht. Zij spreken tenslotte dezelfde taal. Een win-winsituatie, die ook de leerkracht meer mogelijkheden biedt om beter gedifferentieerd te werk te gaan. Hierdoor krijg je de kans om de leerlingen die extra ondersteuning nodig hebben volop bij te werken. Je hebt de tijd om met materiaal de leerstof opnieuw voor te leggen of om opnieuw terug te grijpen naar de oorspronkelijke instructie.

HULP GEBODEN!
Belangrijk voor het helpen is dat alle kinderen precies weten wat helpen inhoudt. Het kan niet de bedoeling zijn dat de helper alles zo maar gaat voorzeggen. Helpen is op gang brengen. Een manier uitleggen die tot het juiste resultaat komt. Zowel de helper als de geholpene moeten bewust zijn van dat belang. Door iemand op de goede weg te zetten, verwacht je dat diegene nog wel het werk heeft om met de geboden uitleg zélf het resultaat te bekomen. Vergelijk het met iemand die aan jou de weg komt vragen. Door de weg duidelijk toe te lichten zal deze op het juiste punt terechtkomen. Hierbij wordt nog enige denkactiviteit en actie verwacht. Je kan echter ook de hele weg meewandelen tot het doel, waardoor de wegvrager meer aandacht heeft voor jou dan voor de af te leggen weg. Hierdoor loop je het risico dat je de volgende keer opnieuw dezelfde vraag krijgt.

EN DE LEERKRACHT DAN?
Die wil zich er zeker niet van af houden! Naast het gevoel van voldoening bij het zien van kinderen uit zijn klas die elkaar iets kunnen bijbrengen, heeft de leerkracht zijn handen vrij om kinderen die dat écht nodig hebben te begeleiden. Tijdens zelfstandige rekenopdrachten verdeel ik mijn klas vaak in drie of vier groepen. Er is een groep van wie ik weet dat zij de oefeningen, na de nodige instructie, volledig zelfstandig kunnen maken. Zij mogen na het maken van een blad of opdracht (naargelang de afspraak) hun oefeningen zelfstandig verbeteren. Deze groep is meestal ook het eerst klaar, zodat die de oefeningen alvast heeft gezien en gemaakt waar de andere groepen aan bezig zijn. Een tweede groep werkt ook volledig zelfstandig. Zij kunnen hulp vragen aan de eerste groep. De taken worden zelfstandig verbeterd. Na het verbeteren, laten ze hun oefeningen nog aan mij zien. Zo krijg ik een idee van hoe de oefeningen verlopen en waar de kinderen zijn. Indien er nog een fout is, wordt hierop gewezen en wordt er eventueel een kind van groep 1 bijgehaald. De kans dat ik dan analoge oefeningen klaar heb, is groot. Een derde groep werkt in de buurt van mij, zodat ik hun concentratie en betrokkenheid nog kan observeren en eventueel bijsturen. Ze werken echter wel zelfstandig aan de taken. Hun opdrachten worden door mij verbeterd. Indien ze een vraag hebben, roep ik er voor hen een helper bij. Een laatste groep oefent meer in groep, samen met mij. Zij hebben nood aan verlengde instructie. Nood aan extra inoefening. Aan concreet materiaal...

Tijdens het werken op deze manier voel ik een soort werkrust. De kinderen zijn gemotiveerd door de interactie met elkaar. Er mag al eens van de plaats gekomen worden. Om te verbeteren. Om te helpen. Zonder elkaar te storen, natuurlijk. Tijdens het werken hebben we vaak onze time timer aanstaan. Zodat het voor de kinderen duidelijk is hoe lang we nog te werken hebben. De rust komt er ook door actiever met een klein groepje aan de slag te kunnen. Te weten dat de hele klas toch geobserveerd en opgevolgd wordt. Tijdens het werken, houd ik alles bij op een klaslijst. Elke oefening, iedere vooruitgang, elke uitbreiding probeer ik zo te bewaren. Eventueel om kinderen naar andere groepen te laten overgaan. De samenstelling hiervan is enorm flexibel. Niet gebonden aan tijd. Het is een veranderend proces. Net als het leren zelf.

2012... het jaar van de man

2011-12-28T21:38:00.002+01:00

Een nieuwe Klasse in de brievenbus. Helemaal voor mezelf. Normaal gesproken krijgen wij slechts 1 Klasse in de bus. Vrouwlief werkt bij CLB. Om de papierwinkel wat te sparen, wordt op hetzelfde adres slechts één Klasse geleverd. Geadresseerd aan de jongste van het gezin uit de sector. Not me. Vandaag kregen we er zomaar 2 in de bus. Mét lerarenkaart. Eveneens eentje op mijn naam.

Ik lees Klasse graag. Ik lees graag over het onderwijs. Het kan me inspireren. Het wakkert een vlammetje in me aan. Het contact met de essentie van de taak. Onderwijzen! In Klasse ontmoet ik collega's die met hoofd, hart en handen voor de klas staan. Vaak met een boeiend verhaal. Een verhaal dat hen net speciaal maakt. Ze maakten iets mee, doen iets spectaculairs, hebben feeling met kinderen, hebben een mening. En ze krijgen een stem. Al vind ik 'we krijgen een stem' hier gepaster. Want in vele verhalen kan ik me spiegelen als leerkracht. Ik herken mezelf soms. Ik vraag me vaak af hoe ik die bepaalde dingen zou aanpakken. Ik krijg er tips door, inzichten of achtergronden.

Regelmatig wordt er verwezen naar TV.klasse waar bijbehorende filmpjes te bekijken zijn. Hiernaar kijken, betekent goesting krijgen in de job. Passie inspireert! Een slogan met betekenis. De Vlaams broer van Leraar24 biedt naast de aanvullingen op de artikels in het maandblad ook heel wat extra's in de vorm van 'Reeksen'. Met plezier heb ik bijvoorbeeld 'Op de hielen van...' bekeken. Waar bijna iedereen die ook maar iets met het onderwijs te maken heeft, een dag gevolgd werd. God en klein Pierke in 't klein.

Een nieuw Klasse in de brievenbus. En wat voor een. Helemaal over mezelf.
"2012: het jaar van de man" bloklettert de cover. Blijkbaar een bedreigd ras, de mannelijke leerkracht. De tendens ziet er niet goed uit, volgens Pascal Smet. Leerlingen blijken nood te hebben aan mannen in het onderwijs. Ik voel me aangesproken. In deze Klasse negen bijzondere portretten van mannen in het onderwijs. Niet alleen om het verschil tussen mannen en vrouwen voor de klas uit te leggen. Natuurlijk zijn die er. Ook mannen die de goesting willen overdragen aan mannelijke collega's in spe. De kleuteronderwijzer die van zichzelf vindt dat hij zelf nog een klein kind is, maar terwijl wel ongelooflijk wijze woorden spreekt over opvoeden. De foto verklapt dat niet alleen zijn kleuters, maar ook hij enorm veel deugd heeft van zijn job. De leraar huishoudkunde die naast overheerlijke lasagnes ook frisdranken en luidsprekers laat maken. Toch kunnen de verschillen niet achterwege blijven:

"Vrouwen praten blijkbaar altijd over hun kinderen, gaan nooit iets drinken, lachen niet met moppen, willen om vier uur naar huis, kunnen niet kaarten, bakken graag taarten, verwarren schoolreis met een verhuis en hebben schrik van een micro. Mannen daarentegen blijken altijd tijd te hebben voor een pint, hebben een hekel aan administratie, zien de persoonlijke problemen van een leerling gemakkelijker over het hoofd, vertellen seksistische moppen, vinden het normaal dat hun vrouw de kinderen opvangt, zijn het eerst om de taart van de vrouwen op te eten en staan graag op een podium..."

(Klasse voor leraren nr.221 - januari 2012 )

Mijn school heeft een heel gezonde verhouding tussen mannen en vrouwen. Eén om trots op te zijn. De lagere school telt een tweetal vrouwen meer dan er mannen zijn (ruwe schatting). Op de kleuterschool loopt één zorgmeester tussen het team van negen juffen. Ook om trots op te zijn. Juffen en meesters voelen zich lekker in het team. Soms... vaak... bijna altijd eigenlijk zitten de juffen aan de ene zijde van de tafel en de meesters aan de andere kant. Een vreemd zicht voor nieuwkomers, die gescheiden tafelindeling. Maar het werkt wel. De babbel is anders. Er wordt vaak over gegrapt. Ook aan de mannenkant wordt tegenwoordig over kinderen gebabbeld. En ook de vrouwen lusten graag hun stukje taart. Maar als het erop aankomt, zijn we 1 team. Wat mij wel al opviel is dat de stagiaires die wij over de vloer kregen bijna uitsluitend jonge vrouwen zijn. De voorbije 10 jaar heb ik niet één jongeman als stagemeester gekregen.

Het jaar van de man... de geblokletterde titel op de cover maakt me nieuwsgierig. Om nog meer input te krijgen, vraagt Klasse aan scholen om hun mannenprojecten te delen. In de vorm van een wedstrijd, die tien projecten beloont met centen.

Als man in het onderwijs roep ik daarom ook graag van alle daken wat een geweldige job het onderwijs is. Ik raad het iedereen met veel plezier aan. Ik wil er graag een pint op drinken. Mannelijke collega's zijn (net als vrouwelijke trouwens) enorm nuttig! Ik zou binnen 20 jaar niet graag met twee of drie aan de mannenkant in de lerarenkamer zitten taart eten.

Bedankt, Klasse. Voor de fijne artikels, opnieuw. Bedankt voor de lerarenkaart. Voor de fijne extraatjes die ik hiermee kan verkrijgen. Een bank vooruit en een kus van de meester!

Veel succes met het nieuwe jaarproject.

_________
* Ik schreef dit stuk met plezier over het beroep dat ik met de meeste motivatie en toewijding probeer uit te voeren. Ik sta graag in het gemengde team waarin ik me nu bevind.

Bewegen maar...

2011-12-08T19:11:00.000+01:00

"MENS SANA IN CORPORE SANO"

Het eerste citaat dat ik ooit onthield.

Ik moet een jaar of 8 geweest zijn toen ik 'Billy Turf, het dikste studentje ter wereld' voor het eerst zag. Wat had ik toch te doen met dat olijke dikkerdje, maar ook met zijn leerkrachten wiens leven door Turf zelf zuur werd gemaakt. Achteraf bekeken, als onderwijzer, begrijp ik zijn acties en reacties als buitenbeentje natuurlijk wel. In verschillende (ondertussen stoffige) vriendenboeken zal nog steeds te lezen kunnen zijn dat Billy Turf mijn favoriete film aller tijden was. Vermoedelijk heb ik mijn carrière als onderwijzer zelfs te danken aan deze Nederlandse klassieker. Jeugdsentiment!

Een gezonde geest in een gezond lichaam. Het zeer gekend gezegde van de Romeinse dichter Juvenalis, die al in de 1ste eeuw n.C. het belang van beweging hoog inschatte. Het citaat heeft zelfs vandaag nog erg veel inhoud. In deze digitale 21ste eeuw, bijna 2000 jaar later, is het van essentieel belang om aan beweging te doen.

BEWEGEN OP SCHOOL
Ook op school, waar het vaak over een gezonde geest gaat, mogen Juvenalis' woorden niet vergeten worden. De betekenis ervan valt hoegenaamd niet te onderschatten. Hoe fitter je zelf bent, hoe beter je kan nadenken. Elke onderwijzer droomt dan ook van uitermate uitgeslapen kinderen die zich lekker in hun vel voelen. We staan te springen om ze naar de turnles te brengen. Niet alleen voor de klasvrije 50 minuten waar nog zoveel kopieer- en ander werk op ons staat te wachten. We beseffen dat kinderen nood hebben aan bewegingsonderwijs. Na de uurtjes lichaamsbeweging krijgen we vaak andere kinderen terug. Ze hebben zich kunnen uitleven. Een andere kant van zich getoond. Misschien competitief maar zeker ook sportief.

Bewegen zorgt voor een gezond lichaam. Het uithoudingsvermogen neemt toe en je wordt sterker. Spieren nemen toe en vetten reduceren. Naast deze lichamelijke voordelen biedt beweging ook enkele sociale pluspunten. Denk bijvoorbeeld aan het groepsgevoel bij sommige sporten. In de klas zijn echter de psychische voordelen van bewegen van tel. Kinderen hebben meer energie, durven er in te vliegen. Ze kunnen tegen een stootje. Een tegenslag wordt sneller vergeten. Wie voldoende beweegt, slaapt beter. Iedereen goed uitgeslapen, dus! Tel daar nog bij dat het concentreren ook gemakkelijker gaat, waardoor zeker elke leerkracht overtuigd is van het nut van bewegen op school.

BEWEGEN IN DE KLAS
Naast de deskundige uurtjes turnen tijdens de week is het zeker ook zinvol om de kinderen in de klas te laten bewegen. Een momentje vrij? Een moeilijke les? Een drukkere klasgroep? Een vijftal minuutjes bewegen maar! Langer hoeft dat niet te zijn. De druk even van de cognitieve ketel.

Eerder op dit blog schreef ik al een artikel over korte momentjes tussendoor. Ik bood hierbij een tussendoortjesboekje aan met fiches. Voor een printklaar exemplaar (A4, .pdf) volstaat nog steeds een reactie of een mailtje. Heel wat activiteiten hiervan zijn bewegingsgezind. Al ligt de hoofdzaak voornamelijk op plezier beleven. Het bewegen verloopt erg geleid. De leerkracht bepaalt de opdracht en dus ook min of meer hoe er wordt bewogen. Een andere, inspirerende vorm van bewegen is het dansen. Leerkrachten met een digibord zetten een dansfilmpje op wat door de leerlingen wordt meegedanst. Just Dance is een spel op de Wii. Een silhouet danst op een bekende deun. De klas doet mee. Dolle pret en de nodige dosis lichaamsbeweging!

Je kan kinderen ook vrij laten bewegen. De kinderen bepalen zelf wat ze doen en hoe ze dat doen. Hiervoor volstaat vaak muziek die zich leent tot verschillende bewegingen. Ik maakte in Grooveshark een afspeellijst klaar met enkele favorieten. Liedjes die een sfeer creëren, waardoor kinderen zich kunnen inleven in de muziek. Muziek die afwisselt in tempo, toon, kleur, stijl en sfeer. De kinderen zullen zich vrij bewegen. De muziek is ook gekozen op basis van humor en leukheid. Het zal kinderen stimuleren zich eens anders te bewegen dan gewoonlijk. Sommige stukjes inspireren hen om die ene beweging nog wat verder uit te werken. De liedjes kunnen tijdens een week ook herhaald worden, zodat er op vrijdag een definitieve versie van het bewegingslied ontstaat. Een proces, een opbouw tijdens de tussendoormomentjes.

in de klas: drama by Ive Hapers on Grooveshark

MEER BEWEGEN!
Speciaal voor de basisschool is in Nederland het project Ga voor gezond! opgericht. Het doel van deze werking is tonen dat het werken rond gezondheid heel erg leuk is. Er wordt naast beweging ook aandacht geschonken aan hygiëne, voeding en psychische gezondheid. Op hun website verzamelde Ga voor gezond! een twintigtal bewegingslessen voor in de klas. Deze lessen vragen niet erg veel voorbereidingstijd van de leerkracht. Ze bieden naast de instructies voor de leerkracht ook werk- of kopieerbladen, informatie over schoolprojecten, bijhorende filmpjes en hyperlinks naar bestaande methodes.

Op de website van Gezonderwijs, een samenwerking van verschillende Nederlandse gezondheidsorganisaties, vind je een heleboel links naar gezondheidsactiviteiten voor in de klas en op school. Op de homepagina moet je kiezen tussen basis- of voortgezet onderwijs. Hierna zoek je je weg door het schoolgebouw naar het gewenste lokaal. Na enig zoekwerk vind je gegarandeerd verrassende zaken en nuttige informatie om bewegen in de klas aangenaam te maken.

Stichting Vlaamse Schoolsport is een organisatie die kiinderen op school extra laat bewegen en sporten. In 2008 hield SVS conferentiedagen voor klasleerkrachten en vakleerkrachten over bewegingsactiviteiten in de klas. Onderstaande diavoorstelling geeft een korte samenvatting van deze studiedagen.

Uitgeverij Abimo brengt door de publicaties Hupla bewegingstussendoortjes (1-2-3) het bewegen in de klas extra in de verf. Een exemplaar kost slechts € 7,50 en biedt een heleboel leuke invalshoeken om beweging dichter bij de kinderen te brengen.

Samenwerken werkt!

2011-12-05T21:54:00.000+01:00

DAAG ZE UIT!
Het kan niet de bedoeling zijn dat we kinderen te moeilijke oefeningen voorschotelen. Toch is soms een net iets moeilijkere oefening nuttig voor hen als uitdaging. Ze leren er een probleem door aanpakken en stil staan bij wat ze al wél kunnen. Om zulke problemen te kunnen oplossen, worden ze uitgedaagd net iets verder na te denken dan ze gewoon zijn. Ze staan stil bij hoe ze dat zullen aanpakken. Waardoor ook het proces, en dus niet alleen het product, van het leren in de verf wordt gezet. Kinderen die een probleem krijgen voorgeschoteld worden verplicht om hun kennis te benutten en te bundelen. "Welke informatie en kennis heb ik nodig om dit te kunnen aanpakken?"

Om voor kinderen dit proces nog belangrijker te maken, kunnen ze ook samenwerken aan een opdracht. Zo zullen ze met elkaar overleggen, in dialoog gaan met elkaar. Natuurlijk is het van belang dat alle partners hun inbreng hebben, zodat ze na het oplossen weten hoe ze in het vervolg zulke problemen moeten aanpakken.

SAMEN KAN JE MEER DAN ALLEEN

Vaak blijkt samenwerken op jonge leeftijd niet zo eenvoudig. Vijf- en zesjarigen zijn nog vooral bezig met hun eigen wereld. Het is voor hen vaak een opgave om zich te schikken naar de wensen en noden van andere kinderen. Alle begin is moeilijk. Toch is het nuttig om kinderen al vanaf hun jonge jaren te laten samenwerken. Klein beginnen is echter de boodschap. Door hen te laten partnerlezen bijvoorbeeld, ontdekken ze de sterkte van samen aan een taak te werken. Door de interactie van beide partners tijdens dat lezen, wordt veel nadruk gelegd op het leerproces. De kans dat fouten of vergissingen sneller verbeterd worden, is zoveel groter. Met z'n twee een opdracht volbrengen, bezorgt de kinderen ook een verantwoordelijkheidsbesef. Ze moeten er zelf voor zorgen dat ze beide aan hetzelfde onderdeel bezig zijn. Het ene kind zal misschien wat tempo moeten terugnemen, terwijl van het andere kind verwacht wordt dat hij wat meer uptempo moet werken. Kinderen die verwachtingen voelen, nemen vaker een taak serieus. Hierdoor zullen ze ook proberen om aan de verwachtingen te voldoen.

Wanneer het partnerwerk al goed is ingeburgerd in de klasgroep, kunnen er groepjes gemaakt worden van 3 of 4 kinderen. Mijn ervaring heeft echter al uitgewezen dat het vormen van deze groepjes niet te gauw mag gebeuren. Kinderen moeten eerst goed vertrouwd zijn met hun rol in het samenwerken. Pas wanneer ze zich volledig thuis voelen in het luisteren naar elkaar, elkaar volgen en rekening houden met elkaar, kan het groepswerk worden uitgebreid.

LEREN SAMENWERKEN

Als eerste groepswerkactiviteit stel ik altijd een eenvoudige puzzel voor. Ik kies hier doelbewust voor een eenvoudige puzzel, die ik meestal zelfs aan de collega's van de kleuterschool ga vragen. Het doel van deze activiteit ligt niet op het puzzelen, maar op het samenwerken. De kinderen zullen de opdracht tot een goed einde brengen en beseffen dat het samenwerken hierbij een voorname rol had. De puzzelstukjes worden verdeeld waardoor elk groepslid evenveel puzzelstukjes krijgt. Bij een puzzel is het voornaam dat we eerst de hoek- en randstukjes leggen. Wie deze heeft, legt die. Elk kind mag enkel zijn eigen puzzelstukjes nemen en leggen. Een belangrijke afspraak die voorkomt dat er onbewust een leider in het team wordt gevormd.

Op deze manier krijgen alle teamleden evenveel inspraak in het verwezenlijken van de taak. Samen staan ze voor de uitdaging om de puzzel te maken. Ze zullen op elkaar moeten rekenen zodat ze bewust zijn van hun afhankelijkheid van de andere groepsleden. Daarnaast moeten ze ook hun eigen verantwoordelijkheid nemen voor het slagen van de proef. Het is bij samenwerkopdrachten natuurlijk de bedoeling dat kinderen met elkaar in interactie gaan. Door over de taak te praten, komen ze samen tot het resultaat. Voor jonge kinderen is het vaak nog moeilijk om anderen te overtuigen. Als leerkracht hebben we hierbij de taak de kinderen te stimuleren. Zij die minder taalvaardig zijn, kunnen even goede (en misschien betere) ideeën hebben dan de taalrijke groepsleden. Een leerkracht die zijn klas kent, weet vooraf welke leerlingen hij zal moeten aanmoedigen en erbij betrekken. Wij kunnen hen leren argumenteren. Waarom vind jij dat dat zo moet? Wat is het voordeel ervan? Waarom kom je zo tot resultaat?

WERKT SAMENWERKEN?

Wanneer de opdracht volbracht is door de groep, is de taak nog niet ten einde. Er moet nog teruggeblikt worden op de samenwerking. Een niet te onderschatten onderdeel van de les. In deze evaluatiefase beoordelen de leerlingen zelf hun eigen vaardigheden en die van de groep. Gerichte vragen van de leerkracht bieden kinderen de kans om hun opdracht opnieuw te beleven en ze naar waarde te schatten. Er wordt gepeild naar het behaalde resultaat, maar zeker ook naar het proces dat hiernaartoe leidde. Door hierbij stil te staan, begrijpen de kinderen wat goed en minder goed ging in hun groep. Daardoor zullen ze het volgende groepswerk hun eigen handelen aanpassen aan hun evaluatie.

Hoe begon je aan de opdracht? Wie nam het eerst initiatief? Hoe heb je anderen overtuigd? Zijn er zaken waarmee je het niet eens was? Wat heb je daarmee gedaan? Heeft iedereen evenveel inbreng gehad in het komen tot resultaat? Wat had je graag anders gezien en gedaan? Ben je tot een goed resultaat gekomen? Wie heeft er goed samengewerkt? Heb je naar anderen geluisterd? Wat heb je geleerd tijdens dit samenwerken? Kan je dat ook tijdens andere situaties gebruiken? Waarom vond je samenwerken moeilijk/gemakkelijk? Hoe heb je andere kinderen kunnen helpen? Waarbij kunnen we nog samenwerken? Waarom is samenwerken belangrijk?

Juf/Meester Duizendpoot

2011-11-29T13:58:00.001+01:00

DE LEERKRACHT HEEFT HET DRUK
Bart heeft dringend een zakdoek nodig. Elise wilde zonodig in de plassen springen tijdens de speeltijd. Filip zijn handen zijn net iets te zwart voor die sappige appel op te eten. Nele kan maar moeilijk op haar stoel blijven zitten. De mama van Mil komt hem iets vroeger halen. Hij moet nog naar de logopedie. Die invulbrief moet natuurlijk ook mee. We mogen natuurlijk niet vergeten dat we nog dringend dat werkblad moeten kopiëren voor de les deze namiddag. Nog even registreren wie er allemaal in de klas zit. De afwezigheidsattesten moeten grondig bewaard blijven. De afrekening gemaakt. Bestellijsten op orde gehouden. De postkaft moet gevuld worden. Wat was het huiswerk voor vandaag ook al weer? Dat moet natuurlijk ook nog gekopieerd worden.

Naast het lesgeven, zijn we ook de ganse dag bezig met het opvoeden van de kinderen in de klas. We zien ze graag en hebben er alles voor over. Elke dag opnieuw werken we er met man en macht aan dat ze graag komen, dat ze mee kunnen, dat ze bijleren. Het is onze taak. Het is onze hobby, passie. We halen er voldoening uit om de kinderen te zien groeien. Hun lach en/of eureka-momenten maken ons blij.

Naast al die klas- en kindgebonden activiteiten, zijn er natuurlijk ook de taken 'behind the scenes'. We mogen niet vergeten dat er morgen na schooltijd nog een personeelsvergadering gepland staat. Hiervoor moeten de nodige documenten nog eens doorgenomen worden. De middagmoeders vergaderen, waardoor de leerkrachten de eetbeurten opvangen. Oudercontacten, werkboeken verbeteren, filmpjes opzoeken, foutenanalyses maken, werkgroep opstarten, goeiedag zeggen tegen een oma in de supermarkt, schoolfeest voorbereiden, knutselwerken verder afwerken, prikborden aankleden in het thema, kwasten poetsen, ... . Het hoort erbij. We doen het met een lach.

WAT MAAKT JE STERK? TEAMWERK!
Gisteren kwam onze werkgroep van de schoolquiz voor het eerst dit schooljaar samen. Voor de vijfde keer op rij organiseert onze school de Qworzó Quiz. Voor de vijfde keer op rij verwachten we een bomvol geladen eet- en polyvalente zaal. Voor de vijfde keer op rij bestaat deze werkgroep uit ongeveer dezelfde mensen, een samenwerking tussen de ouderraad en enkele leerkrachten. Een goed geoliede machine. De organisatie vraagt heel wat werk, maar we kennen ondertussen het klappen van de zweep. Welke taken vragen veel tijd? Waarmee hadden we in het verleden moeilijkheden? Het verslag van de evaluatievergadering van de vorige quiz werd overlopen. Alle taken kregen een verantwoordelijke. De inhoud van de quiz komt de volgende vergadering, binnen twee weken, aan bod. Tegen dan hebben we onze voorlopige vragenlijst klaar. Met volle moed en veel gezwans bereikten we het einde van de bijeenkomst. De Qworzó Quiz zal vorm krijgen!

Door samen aan deze activiteit te werken, collega's onder elkaar, leren we elkaar op een andere manier kennen. Vragen als "Hoe gaat het met je klas?" of "Is die toets al klaar?" komen niet meer aan bod. Er worden persoonlijker zaken verteld. Samen sta je met de neus in dezelfde richting. Deze activiteit moet (opnieuw) een bom worden. Eentje die inslaat in de school en zijn gehele netwerk. Activiteiten als een quiz, schoolfeest, toneelvoorstelling, ... geven mensen uit de omgeving, (toekomstige) ouders, grootouders, oud-leerlingen, ... een beeld van je team en de school. Er samen met het volle gewicht voor gaan, geeft een krachtig beeld over de school. Deze wordt onderwerp van gesprekken. Het lijkt wel of er vanaf dan een balletje aan het rollen gaat. "Ik hoorde dat het toneelstuk zo knap was!" "Misschien kunnen wij volgend jaar ook meedoen aan die schoolquiz."

Alle neuzen in dezelfde richting, dus. Het leerkrachtenkorps treedt naar buiten als een team. Een krachtig team. Eentje waarvan alle leden ervoor kunnen en durven gaan. En dat durven en kunnen tonen naar de buitenwereld. Aan hen die dagelijks hun kinderen aan ons toevertrouwen. Een vertrouwen dat de basis is voor goed onderwijs.

Elk jaar opnieuw verbaast het me met hoeveel goesting de collega's meewerken aan de quiz. De start is gegeven. We werken er verder aan tot vrijdag 10 februari. Dat is de datum die in ons aller geheugen staat gegrift. We bewandelen daar tegen nog heel wat wegen samen. Alle voorstellen worden op de rooster gelegd. Het moet tenslotte goed zijn. Al weten we ondertussen uit ervaring dat dat niet zo eenvoudig in te schatten is. Het tempo van werk is nu nog eerder "we zien wel wanneer het uitkomt". Naarmate de tijd vordert, de vergaderingen sneller opvolgen en we die vrijdag in februari serieus voelen naderen, zal het werk ook toenemen. Hoe dichter bij de deadline, hoe harder het labeur. Maar iedereen kent zijn taken. Vaak overeenkomstig met deze van de voorbije edities.

Ik ben benieuwd hoe deze schoolactiviteit zal verlopen. Ik heb er zin in. En met mij, ook de ganse ploeg. Het gezwans van gisteren bevestigt nog maar eens in wat voor een team ik terecht ben gekomen!

Succes aan dat team!
Succes aan de deelnemers!

_____________
* Voor wie echt niet kan wachten tot 10 februari: alle vragen van de vorige Qworzó Quiz werden verzameld op deze blog.

* Voor wie bovenstaande minder duidelijk is: ik doe mijn job met geweld graag! Ook al het werk dat erbij komt kijken!

spelen = beleven = leren

2011-11-10T16:18:00.002+01:00

FUNKTIONLUST
Een kleuter in de klas zit alleen op de verkeersmat. Hij rangschikt de auto's volgens kleur. Hij gaat erg nauwgezet te werk. De auto's worden zorgvuldig op het speelkleed gezet. Eenmaal klaar rijden de auto's rond over de mat en parkeren ze op een andere plek, opnieuw geordend op kleur.

Een kind werpt een basketbal naar de ring. Hij neemt de bal terug, gaat op dezelfde plek staan en gooit opnieuw. En nog eens. En nog eens...

Kinderen spelen graag.
Kinderen herhalen graag.
Kinderen leren graag.

Funktionlust! Een schoon Duits woord met een nog mooiere betekenis:
Het plezier beleven aan het herhaald laten functioneren van bepaalde bewegingspatronen. De zin hiervan ligt in het spel zelf.

Ik herinner me uit mijn kindertijd hoe ik uren op de schommel doorbracht. Heen en weer wiegend op een bijna hypnotiserend ritme. Tijdens het schommelen zong ik vaak liedjes. Op andere momenten liet ik me leiden door een gevoel van zaligheid. Eventjes aan niets denken en genieten van het moment. Het waren de kleine dingen die me toen opvielen en me bezighielden. Gedurende zulke herhaaldelijke bewegingen merk je hoe rijk deze kunnen zijn. Je steekt ervan op, kan ervan leren. Als een lemming blijf je doen wat je doet, zonder doel, maar toch doelgericht. Het zijn structuren en verbanden die je bedenkt, een efficiëntere vorm van denken houdt je bezig. Het doet je nadenken over het denken en de verbeeldingskracht neemt toe. Niettegenstaande het genoegen volledig in het spel ligt, kunnen zulke activiteiten bijdragen tot een diepere kracht. Je leert erdoor denken om een hoekje. Opnieuw een mooie uitdrukking die ik graag leen van David van der Kooij. Hij omschrijft het als creatief denken MET resultaat.

SERENDIPITEIT
Als kinderen spelen, improviseren en fantaseren ze erop los! Spelen is vrijheid, eens iets anders doen, durven of zijn. Door het spelen met materialen, leren kinderen die materie beter kennen en begrijpen. Het leert hen nieuwe mogelijkheden ontdekken en strategieën zien. Deze zijn vaak het gevolg van toeval tijdens het spelen. De geschiedenis heeft ons trouwens al geleerd dat toeval een belangrijke factor is in het leren. We leerden Amerika kennen door toeval. Coca-Cola zou nooit zo'n multinational geweest zijn zonder toeval. We zouden ook nooit champagne, penicilline, theezakjes, Röntgenstralen of vloeipapier kennen zonder serendipiteit. Uit het toeval steken we veel op. Het leert ons de dingen op een eigen manier begrijpen. We ontdekken nieuwe functies die we ons eigen proberen te maken.

FANTASIE
Naast alle toevalligheden en ontwikkelingen die ontstaan tijdens het spelen, zullen er ook zaken bewust ontstaan. Kinderen leiden zelf hun denkpatronen naar nieuwe dimensies. Ze zijn in staat om een eigen verhaal te bouwen tijdens het spel. Aanvankelijk zitten kinderen (als peuter en kleuter) nog vooral zelfstandig in hun fantasie. Maar naarmate de kleuter ouder wordt, ontstaat er een nieuwe relatie: kinderen ontdekken in groep de meerwaarde van samen fantaseren. Ze aanvaarden elkaars ideeën en verbeelding en pikken er op in met nieuwe invalshoeken. Zo ontstaat er een heel rijk spel dat kinderen verder kan doen brengen dan ze misschien ooit hadden gedacht. Volgens het wetenschapsforum is fantasie een versoepeling en uitbreiding van persoonlijke perceptie van de werkelijkheid. Fantasie wordt omschreven als het meest essentiële voor de persoonlijke ontwikkeling van kinderen en zelfs volwassenen.

Fantasie ontstaat door het combineren van factoren die waar zijn, maar in combinatie tegenstrijdig zijn aan het beeld van de werkelijkheid. Een doodgewoon potlood bijvoorbeeld kan door verbeelding vele verschillende functies krijgen: van biljartkeu tot boomstam. Zolang de nieuwe functie binnen het verzonnen verhaal past, kan het voorwerp gebruikt worden.

SPELEN IN DE KLAS
Wanneer kinderen de eerste stap zetten in de lagere school, zijn het al echte ervaringsdeskundigen op het gebied van vrij spel. Tijdens hun kleutertijd kregen ze een enorm aanbod aan spelmateriaal en -mogelijkheden. Als leerkracht in het eerste leerjaar probeer ik hier handig gebruik van te maken. Ik ben overtuigd van de meerwaarde van spelen voor kinderen. Naast de welbekende sociale vaardigheden werken ze niet alleen aan hun persoonlijke ontwikkeling, maar ook aan het begrijpen van structuren, probleemoplossend denken, flexibel omgaan met nieuwe wendingen en een niet te onderschatten taalgevoeligheid.

Elke week bied ik mijn klas een nieuw hoekenwerk aan. Tijdens dat hoekenwerk krijgen de eenaatjes steevast een speelhoek voorgeschoteld: soms een spel (met vaste spelregels), maar evenzeer vrij spel. De zithoek krijgt dan een nieuwe functie. Op een fluisterzachte manier spelen kinderen met de aangeboden materialen. Omdat mijn aanbod niet zo groot is als in de kleuterschool en zeker niet om een gans jaar mee te vullen, brengen de kinderen dit vaak mee van thuis. Via het agenda worden ouders op de hoogte gebracht van onze thema's en van materialen die in functie hiervan meegebracht mogen worden. Het thema carnaval leent zich uitermate tot verkleden, de kinderen mogen hiervoor verkleedkleren meebrengen. Tijdens de lente brengen ze tuingereedschap mee en toveren we de zithoekmat om tot ons tuintje dat dringend onderhoud nodig heeft. Diezelfde mat was begin december nog een grote oceaan waar de intocht van Sinterklaas werd voorbereid met meegebrachte speelgoedbootjes. De doktersspullen krijgen betekenis in het thema gezondheid en de autootjes komen tevoorschijn bij verkeer.

Het geheel krijgt dat nog net ietsje meer door er extra vaste attributen aan toe te voegen. Blauw zijdepapier op de zithoekmat stelt de zee of oceaan voor. Witte lakentjes over de kasten of de zithoekbankjes geven het geheel een steriel ziekenhuisgevoel. Bij het spelen met dieren uit de dierentuin, kunnen posters van wilde dieren het nog meer af maken. De kracht van de fantasie komt vaak door die extra toets. Het brengt de kinderen in de juiste sfeer om zich al improviserend uit te leven en er van te leren.

Het creëren van iets nieuws wordt niet bereikt door het intellect, maar door het spelen met materie.

Kortom: spelen is leren, ontdekken, creëren, experimenteren, improviseren, fantaseren, plezier beleven, verwerken en nog zoveel meer. En dat allemaal zonder zich ervan bewust te zijn.

Bronnen:
http://www.leraar24.nl/dossier/131
http://denkenomeenhoekje.nl/
http://www.baby.be

Verzamelzucht der onderwijzer

2011-10-19T20:56:00.004+02:00

Als onderwijzer hebben wij de taak om de kinderen in de klas over de wereld te leren en ermee te leren omgaan. En liefst nog zo grondig mogelijk. Vertrekkend van de leefwereld van het kind zelf breiden we deze wereld stilaan uit naar familie, de omgeving, de gemeente, het land, de buurlanden, het continent, de planeet en zelfs daarbuiten. Deze reis gaat niet enkel over de dag van vandaag, maar kan door een fictieve teletijdmachine ook in het verleden of zelfs de toekomst plaats hebben. Zo leren we kinderen omgaan met begrippen als tijdsbesef, evolutie, verschillen, ruimtebegrip, communicatie, verandering, zelfkennis, materie, kennis en nog zo veel meer. Alles wat we tijdens die trip tegenkomen, kan de revue passeren. Er wordt stilgestaan bij de natuur in bepaalde seizoenen. We bekijken en bespreken verschillende landen en volkeren. Kinderen komen in contact met het leven van ouders en grootouders. Ze bestuderen en ontdekken zelfstandig verschillende diersoorten. De delen van de wereld die we niet in real life kunnen bewonderen, brengen we naar ons toe.

MOOIE PLATEN

Om dat onderwijs zo boeiend mogelijk te houden, proberen we als leerkracht de kinderen actief en visueel aan het werk te zetten. Regelmatig zal de klas een stapje in de wereld zetten om deze van naderbij te bestuderen. Een herfstwandeling, uitstap naar dierentuin of boerderij, bezoek aan de fruitwinkel of het rusthuis, verkenning van de schoolomgeving, ... . De wereld leer je ten slotte kennen door die te gaan gebruiken. Natuurlijk is dit niet voor alle lessen mogelijk. Sommige delen van onze te bestuderen wereld zijn te groot, te klein, te ver, te gevaarlijk, te fictief, te lang geleden, te ... om ernaar toe te trekken of in de klas te krijgen. De inventieve leerkracht heeft natuurlijk al heel lang door dat voor elk probleem een oplossing bestaat en vond een antwoord op de vele vragen van de leergierige klas kinderen. De geboorte van het didactisch materiaal! Een onderwijskundige term die mij doet terugdenken aan mijn stagetijd en me daarom ook nog steeds doet beven. "Zorg ervoor dat je didactisch materiaal tot in de puntjes in orde is!" werd ons regelmatig ingepeperd. We werden er ook op geëvalueerd en gequoteerd. "Mooie platen," las ik geregeld op mijn lesevaluaties. Met dank aan 'tante nonneke', die blijkbaar een enorme hoeveelheid kalenders bezat en het ge-wel-dig vond dat kleinachterneef (als dat zou bestaan) voor onderwijzer studeerde. Elke maand een nieuwe lading mooie platen.

Ondertussen ligt de tijd van de mooie platen al lang achter me. Deze werd vervangen door didactische posters en daarna door een kijk op de wereld via de computer en het digibord. De posters worden nog wel eens gebruikt om het thema aan te kondigen op de prik- of magneetborden.

VERZAMELEN GEBLAZEN

Toch neemt hierdoor de verzamelzucht van de leerkracht niet af. Schelpen, balletjes, dobbelstenen, vingerpopjes, wol, koffertjes, koekentrommels, verkleedspullen, autowieltjes, kazoos, muziek, boekjes. Bolletjes, belletjes, spulletjes en prulletjes. Waar een onderwijzer ook gaat of staat, altijd houdt hij er rekening mee dat wat hij ziet, hij misschien kan gebruiken voor in de klas. Een gigaposter over fruit bij de supermarkt. Lapjes stof die niet meer verkocht geraken op de markt. Playmobilfiguurtjes op de rommelmarkt. Alles kan gebruikt worden in de klas. Alles kan er toe dienen om de wereld duidelijk te maken aan kinderen. Zelfs lege botervlootjes en appelschaaltjes worden bijgehouden. Ik heb zelfs de oude Ik moest het ooit maar eens kunnen gebruiken in de klas. De meerderheid wordt vooraf eerst thuis gespaard, allemaal bij elkaar in stevige plastieken zakjes. Met de bedoeling natuurlijk dat dit ooit in de klas terechtkomt én gebruikt zal worden. Echt waar! Met soms welgemeende excuses voor de gezinsleden. Wanneer de stapel me nuttig lijkt voor gebruik, worden de tasjes één voor één mee naar school gezeuld. Om daar vaak in de kast te verdwijnen voor een tijdje.

Tante nonneke is niet meer; jammer. Toch blijven die bruikbare spullen binnenkomen. De wereld weet tenslotte dat je leerkracht bent. Een zakje oude wol van de oma. Een mooie collectie collectie fossielen van een vriend. Onderwerpsboeken op zolder van het ouderlijk huis. Het blijft maar komen. De archieven op school geraken stilaan vol. Regelmatig worden we opgeroepen tot opruimen. Na een maand: niks meer van te zien. Een onderwijzer kan alles gebruiken. Want wie over de wereld leert, moet alles daarvan kunnen zien, voelen, vastpakken, ruiken, beleven, ... .

Klassiek op school

2011-10-16T21:33:00.000+02:00

"Meester, dat is van de Kleine Einsteins!"
Lang geleden dat ik die zin nog eens hoorde in de klas. Niet dat ik plots ben opgehouden (klassieke) muziek te laten horen tijdens activiteiten, maar de huidige eenaatjes gaan er verder in dan ik ooit had durven denken. Tijdens de tweede week in september al verraste L. me door uit volle borst "Meester, dat is van de Notenkraker" te roepen. Hij had warempel nog gelijk ook: de mooie Notenkrakermars was nog geen minuut ver. Het herkennen van een klassieke deun gaat dus verder dan enkel het meeneuriën. L. liet merken dat hij het stuk al eerder gehoord had en er zelfs de titel van wist (de componist was nog een brug te ver). Het enthousiasme van de andere kinderen dat hierop volgde over Tsjaikovski's Notenkraker deed me op zoek gaan naar een mooie versie. Sindsdien zit het klassieke verhaal, verteld door Warre Borgmans, standaard bij in mijn iTunes bibliotheek en zijn er nog meer stukken die herkend worden als "Dat is van de Notenkraker!"

Vaker dan weleer schotel ik de kinderen in de klas hun dosis klassiek voor. En ze genieten ervan. Het brengt rust, evenwicht en kracht in de klas. Het lijkt wel of de kinderen door er (passief) naar te luisteren meer gemotiveerd geraken. Er wordt tijdens het werk al eens gelachen en gepraat over de muziek, maar gauw verandert dit terug in geconcentreerd werken. Door de tempowisselingen en wendingen in de muziek zullen kinderen er ook niet snel genoeg van krijgen. En niettegenstaande de soms bombastische klanken heb ik niet de indruk dat ze erdoor in de war van geraken of een drukte voelen. Uit onderzoek van de Case Western Reserve University Cleveland (Ohio, US) is gebleken dat klassieke muziek een rustgevend effect heeft. Het helpt stress voorkomen en zorgt voor een aangename sfeer in de ruimte. Dat zou komen omdat het ritme van klassieke muziek deze van de hartslag benadert. Hierdoor ga je rustiger ademen. Dit is ook een van de redenen waarom in wachtkamers van de dokter of tandarts vaak klassieke muziek klinkt. Dat onderzocht Karin Dijkstra van de Universiteit Twente. Blootstelling aan muziek is geassocieerd met positieve veranderingen in de stemming van de luisteraars. Het onderzoek toonde aan dat het draaien van klassieke muziek in de wachtkamer resulteerde in minder angst en stress. Hetzelfde experiment met popmuziek leverde geen opmerkelijke resultaten op. De muziekvoorkeur speelt trouwens geen rol. Ook voor wie klassiek niet tot zijn favorieten behoort, heeft dit toch een rustgevende werking.

Een jaar geleden viel mijn oog op een krantenartikel over een lagere school in Turnhout. Het presenteert sinds vorig schooljaar de kinderen klassieke muziek bij de boterhammetjes in de eetzaal. De kinderen eten rustiger en na de middag zijn de leerlingen en leerkrachten minder opgejaagd.

Om meteen de eenaatjes van klassieke muziek te kunnen voorzien, vulde ik mijn afspeellijst 'Classics voor Kids' in Grooveshark verder aan. Hiervoor deed ik beroep op Klara's Top 75. Een handige lijst voor de klassiekers.

Om aan de slag te kunnen met klassieke muziek op het digibord stel ik graag dit geweldig filmpje voor. Een Disney klassieker die de werking van een 'goed geolied' klassiek orkest weergeeft. Geweldig voor kinderen! Ook de samenstelling van een symfonisch orkest met de bijhorende instrumenten en klanken leert kinderen heel wat bij over muziek.

Bron:

http://www.utwente.nl/nl

Technisch proces van jonge kinderen

2011-10-01T20:22:00.000+02:00

In een vorig artikel maakte ik voornemens om mijn lessen techniek wat grondiger aan te pakken. Ik nam me voor om het vernieuwde leerplan techniek doelgericht te bestuderen en te integreren in de klaspraktijk. Technieklessen voor jonge kinderen organiseren leek me niet bepaald eenvoudig. Hoe pak ik een les aan? Op welke lesinhouden en doelen focus ik me het best? Welke materialen zijn veilig, zinvol en haalbaar?

Na de kinderen in mijn omgeving door een technische bril te hebben bekeken, kan ik echter besluiten dat kinderen vaak techniek ademen. Jonge kinderen zijn erg leergierig. Ze experimenteren hun hele dag en doen zo ervaringen op. Spelende kinderen zijn experts in het samenbrengen van verschillend speelgoed. Meer door toeval ontdekken ze nieuwe zaken, processen en mogelijkheden. Door deze nieuwe dingen te ontdekken en ermee aan de slag te gaan, kunnen ze heel eenvoudig tot leren komen. Vaak loopt dat proces erg spontaan. Een kind brengt een knikker en een ladder van Playmobil samen en merkt dat hij een eenvoudige knikkerbaan maakte.

Een ander voorbeeld bestaat uit zand en water. Kinderen modder leren maken is zinloos. De meesten van hen hebben dit al vaker gedaan. Water en zand werken als een magneet op kinderen. Je hoeft ze niet uit te leggen wat een combinatie ervan als resultaat heeft. Kinderen leren dit spontaan en doen al spelend en experimenterend ervaringen op. Hoeveel water heeft het zand nodig om kneedbare modder te maken? Met hoeveel water maak ik een klein pelletje modder boven op het zand? Wat gebeurt er als ik te veel water op het zand doe?

De foto van de fietsende kleuters hieronder bevestigt ook de onderzoekende houding van kinderen. Toevallig komt de jongen in het blauwe shirt met zijn voorwiel terecht op het karretje. Hoe geraken ze nu vooruit? Geraken ze wel vooruit? Moet de tweede fietser ook trappen? Door uitproberen wat de mogelijkheden zijn, komen ze gauw tot een oplossing van hun problemen.

Onderwijzers kunnen deze honger naar ontdekking heel erg gebruiken in hun techniekonderwijs. Kinderen staan open voor nieuwe dingen. Ze zijn happig naar kennis en vaardigheden en leren graag bij door zelf te beproeven.

Een pedagogisch deskundige adviseerde ooit om enkele (kapotte) elektrische apparaten in de klas te houden. Kinderen zouden hier dan aan kunnen prutsen, losschroeven, open maken, bekijken, ... . Daar werd toentertijd erg minachtend over gedaan. Het zou didactisch onverantwoord zijn kinderen zomaar te laten prullen. Toch zit er een grote wijsheid in wat hij zei. Door zelf aan de slag te gaan, ontdekken kinderen allerlei aspecten en onderdelen van de techniek achter het apparaat. Het wekt hun interesse, wat je als leerkracht weer kan gebruiken om hen de nodige info te verschaffen. Een horloge opendraaien vergt niet enkel de technische vaardigheid van het bedienen van een schroevendraaier. Het kan ook een ideaal moment zijn om de werking van tandwielen nader te bekijken.

PROCESGERICHT ONDERWIJS
Onderwijzers hebben soms de neiging kinderen te vaak met de nodige informatie te voeden. Maar hoe leren kinderen het best? Hoe onthouden ze het best? Hoe begrijpen ze het best? Door een proces af te leggen van experimenteren, ontdekken, waarnemen en creatief denken gaan kinderen de lesstof beter bevatten. Het valt me op dat in vele lagere schoolklassen de vooropgestelde doelen heel vaak betrekking hebben op het uiteindelijke product. We mogen echter het proces dat voorafging niet uit het oog verliezen. Hoe kom je tot een bepaalde oplossing? Wat heb je gedaan? Verliep alles goed? Heb je terwijl je bezig was nog dingen aangepast? Door kinderen hier dieper over te laten nadenken, stimuleren ze hun denkprocessen. Kinderen die een grondig beeld hebben van hun denkproces bij een bepaalde activiteit, zullen dit ook beter kunnen onthouden en begrijpen. Hierdoor hebben ze de mogelijkheid om de af te leggen weg (om tot het resultaat te komen) eenvoudig maar goed te kunnen verduidelijken.

Binnen het techniekonderwijs in de basisschool is het product vaak van ondergeschikt belang. De technische denkprocessen daarentegen helpen kinderen verder om een beeld te krijgen van hun kennis, vaardigheden en interesses. Door zich vragen te stellen over het afgelegde proces, bevatten ze de vraagstelling of het probleem veel beter en zullen ze bij het volgend probleem of de volgende vraag efficiënter te werk kunnen gaan. De voorbije weken hield ik me vaak bezig met dat technisch denkproces van jonge kinderen. Ik observeerde doelgericht kinderen in de klas en in mijn omgeving naar hun denkprocessen. Ik trachtte er een systeem in te vinden. Het viel me hierbij al gauw op dat hoe gestructureerd wij het proces ook kunnen voorstellen, dit bij kinderen vaak heel geleidelijk verloopt. Er zijn haast geen merkbare overgangen tussen verschillende stappen op te merken. Van het bestuderen van het probleem gaan ze vloeiend over in het bekijken van de mogelijkheden en nog vloeiender gaan ze aan de slag. Terwijl ze het probleem aanpakken, wordt er constant gecheckt of alles wel naar behoren werkt. Zo sturen (zelfs jonge kinderen) hun proces tegelijkertijd bij om tot het gewenste resultaat te komen. Prachtig om zien!

Mijn bevindingen van deze observaties en mijn beeld op het technisch proces bij kinderen pende ik neer in een boekje. In "Techniek op het menu: technisch proces bij kinderen in de basisschool" lees je hoe je kinderen tijdens het denkproces kan ondersteunen. Het geeft ook een bondig idee van de inhoud van de vernieuwde leerplannen techniek. Daarnaast trachtte ik ict en tools toe te voegen aan de lessen techniek. Naast tools als Google Sketchup, Floorplanner of blokjes bouwen worden er interessante technieksites voor onderwijzers en opvoeders besproken. Links naar deze websites vind je terug op http://techniek-ict.yurls.net/nl/page.

Het boekje is te downloaden via de homepagina van dit blog. Indien dit niet lukt, volstaat een mailtje ook.

bronnen:
http://overonderwijs.blogspot.com/2011/05/twee-linkerhanden-vs-techniekonderwijs.html
http://faber.kuleuven.be/persmap/fietstechnologie/Mijn%20fiets%20dat%20is%20technologie3.pdf
http://www.wimdevries.be/talentvoortechniek/tips.htm
http://blogs.exploratorium.edu/tinkering/

"Bonzoer! Ooievaar!" een nieuwe taal...

2011-09-14T20:17:00.001+02:00

Onze school koos ervoor om vanaf dit schooljaar te starten met vreemde taleninitiatie Frans. Al vanaf de 3de kleuterklas krijgen de kinderen het Frans voorgeschoteld in muzische activiteiten. Het is hier niet de bedoeling dat de kinderen een echte Franse les krijgen. Het mag en moet zelfs plezant blijven. Vrijblijvend ook.

Om een verticale lijn te behouden, kozen we eind vorig schooljaar voor de methode Pistache (uitgeverij Die Keure). Pistache vergelijkt de taalinitiatie en -sensibilisering met het leren zwemmen. Voor een kind kan zwemmen heeft hij watergewenning nodig. Dat wordt verkregen door waterspelletjes. Langzamerhand durven ze dan kopje onder gaan. Om nog later met hulp te kunnen drijven en bewegen in het water. Daarna pas zijn ze klaar voor de eigenlijke zweminstructies. Er kan dus een hele weg afgelegd worden alvorens de kinderen in de 3de graad hun leerstof Frans voorgeschoteld krijgen. Pistache kiest ook doelbewust voor een taalbad. Kinderen beleven hierdoor plezier aan hun eerste kennismaking met het Frans. Het bouwt het zelfvertrouwen op en werkt aan de succesbeleving. Hierbij is de kennis dan ook van ondergeschikt belang. Een attitude ontwikkelen om de Franse taal te gaan gebruiken waar nodig is eens zo belangrijk.

Ik startte vandaag met mijn eerste activiteit initiatie Frans: "L'école de Pistache". Pistache is onze klaspop die de kinderen al vanaf 1 september in de klas zagen. Vaak werd gevraagd wat die muis in onze klas kwam doen. Hij staat ook bij op onze klasfoto die we trokken voor in de krant. Toch hadden we er nog nooit iets mee gedaan. Telkens ik er een vraag over kreeg, was het antwoord hetzelfde: "Die muis heet Pistache, en die spreekt alleen maar Frans". Het prikkelde hun interesse. Vanmorgen werd zelfs voor de eerste keer gevraagd wanneer die koffer eens open mocht. De kinderen waren er duidelijk klaar voor, hun geduld voldoende op de proef gesteld.

Na het enthousiast introductielied ("Bonjour!"), nodigde ik alle kinderen uit in de zithoek voor een kennismaking met Pistache. Enig probleem: niemand verstond die vreemde muis. Twijfel stond duidelijk op hun gezichten. Sommigen waagden zich aan een handje schudden met de pop, die vrolijk "Bonjour!" bleef zeggen. Heel aarzelend kwam er al eens een "Bon Zoer" terug. Hierna waagde Pistache zich toch al eens aan een zinnetje. Met hand en tand, welteverstaan. "Je suis Pistache." werd afgewisseld met "Je m'apelle Pistache." Nog steeds met een vriendelijke, maar duidelijkere "Bon Zoer" als reactie. Ik zag aan hun gezicht dat ze er wel van genoten om een taal te ontdekken. Er werd niets vertaald, maar toch traden ze in dialoog met onze Franse muis. Na een "Je suis Pistache. Et toi?!" kwam er toch al eens een naam naar boven. Heel mooi om zien hoe de kinderen dat gewenningsproces ondergingen: van vragende, afwachtende houding, naar een enkeling die toch iets kan/durft terugzeggen, tot bijna iedereen die een vraagje kan verstaan en hierop zijn naam antwoord. Zonder ook maar 1 vertaling te maken.

Pistache is een contextuele methode. Door de situatie wordt duidelijk wat er bedoeld wordt. Het is niet de bedoeling om in het 1ste leerjaar de woorden 'van buiten' te leren zoals in de 3de graad soms nog wel het geval is. In het verhaal dat op de kennismaking volgde, werd dit al snel duidelijk. Met een groot prentenboek op mijn schoot, liet ik Pistache zijn verhaal doen. Terwijl wees mijn andere hand de handelingen aan op de kijkbladen. Met hand en tand, opnieuw. Door mijn handelingen werd heel wat duidelijk. De schroom bij de kinderen was weg en ze leken er enorme deugd aan te beleven de dingen te ontdekken. Als X. riep: "Ik versta er niks van!" antwoordde A.: "dulei betekent melk". De zin: "Elle doit faire pipi" hadden ze als bij wonder allemaal meteen door. Na het verhaal volledig te hebben beluisterd, kreeg ik de vraag om het opnieuw te vertellen, wat ik ook deed (maar sneller). De eerste zin was nog niet uit of B. vroeg zich af of we dit verhaal eigenlijk ooit nog in onze taal zouden horen. Niet dus. Pistache spreekt Frans en begint zich daar alsmaar beter bij te voelen.

Terug naar onze plaats voor een bewegingslied: maman Pingouin. Een geweldige doe-mee-song! We hebben gedanst, gelachen, gesprongen en af en toe ook eens een heel klein woord, of zelfs een klank meegezongen. 't Was tof! Die eerste 'les' Frans in het 1ste leerjaar! Die gaan we niet gauw meer vergeten. De kinderen hebben er enorm van 'geleerd'. Net als hun meester. En juist zoals hen is hij geëvolueerd van gezonde angst om Frans te gebruiken naar gewoon doen en ervan te genieten.

Tijd om afscheid te nemen, dan:
- "Au revoir, tout le monde."
- "Ooievaar, Pistache."

Zin in Frans met jonge kinderen? Deze sites kunnen u helpen:

Meer Franse kinderliedjes op Youtube vind je hier.

De spelletjessite Poisson Rouge heeft heel wat Franstalige activiteiten waarvan er enkele zeer bruikbaar zijn bij de activiteiten vreemde taleninitiatie Frans:

Goedenavond beste ouders...

2011-09-10T12:00:00.001+02:00

Zet onderwijzers voor een klas kinderen en ze vertellen de wonderlijkste verhalen. Vervang die kinderen door hun ouders en menig onderwijzer spurt vooraf nog even naar het toilet om de nodige zenuwen weg te werken. Bij mij is dat niet anders.

"Goedenavond, beste ouders. Welkom in de klas van uw kind!"

Zo begon ik voorbije donderdagavond rond half acht mijn uiteenzetting over het leven in het eerste leerjaar. Alle ogen op mij gericht. Verwachtingen over deze avond en het komende schooljaar flitsen door de ogen van mama- en papalief. Ik hoop dat de twijfel in mijn stem niet heel erg hoorbaar was. Ik vertel dat de leerkrachten van het eerste leerjaar zich erg bewust zijn van de grote stap van kleuterschool naar lagere school. Zowel voor de kinderen, maar ook voor de ouders. Daarom proberen wij een gemoedelijke sfeer te creëren in de klas. Veel dingen die de kinderen leerden in de kleuterschool nemen wij over. Herkenbaarheid is belangrijk!

Na een beperkte inleiding over de grote stap naar de grote school, zeg ik nog gauw dat de ouders mij gerust mogen onderbreken als iets niet duidelijk is. In de klas schaam ik me er gewoonlijk niet voor om dingen tot drie maal toe te herhalen. Maar de aanwezige mama's en papa's zouden me, vermoed ik, toch vreemd bekijken als ik enkele keren na elkaar zeg dat we een bepaalde schrijfmethode hanteren omdat die het natuurlijke schrijfproces aanwakkert. Toch kan het dan zijn dat, net door een bepaalde gekozen verwoording, de boodschap niet geheel duidelijk overkwam. Moeilijk inschatten als onderwijzer voor wie de klaszaken ondertussen vanzelfsprekend lijken.

Een blik op het verloop van een klasdag, dan. "Er gebeuren zoveel nieuwe dingen in het 1ste leerjaar, dat wij proberen dit voor ons en de kinderen zo gestructureerd mogelijk laten verlopen. 's Ochtends, nadat we ons hebben klaargemaakt, starten we onze dag in de zithoek, een ritueel dat de kinderen van de kleuterschool herkennen." Geknik. "We vertellen er de belangrijkste gebeurtenissen die geweest zijn of nog zullen komen. Met vraagjes als 'Hoe was je weekend?', 'Wat ga je doen deze week? en 'Wat staat er vandaag op het programma?' hoop ik het tijdsbesef van de kinderen aan te scherpen." Daarna volgt de uitleg van de vier kalenders die aan het gebeuren in de zithoek zijn gekoppeld. Met een voorbereid grapje maak ik de ouders duidelijk dat het kalenderblaadje geen huiswerk of strafwerk is, als deze in de postkaft zit. Haha! Het verschil tussen de voormiddag- en de namiddaglessen wordt nog uitgelegd. Een verschil dat bepaald wordt door de spanningsboog van mijn dagelijkse publiek.

Het loopt goed. De trein is vertrokken. Ik merk dat ik steeds minder op mijn blad kijk, maar dat mijn presentatie toch naar behoren verloopt. Gestructureerd ook wel, daar had ik vooraf al over nagedacht. Waarvoor maakte ik me eigenlijk zorgen, vooraf? Ik probeer niet te snel te spreken. In de hoop dat alles duidelijker overkomt en beter bewaard blijft. Met een zachte toon ook. Gemoedelijkheid... om de stap van kleuter- naar lagere school te verkleinen... ook voor de ouders!

"Voor lezen gebruiken wij de fantastische methode Veilig Leren Lezen, waarbij de kinderen op een veilige, gestructureerde en natuurlijke manier leren lezen. We vertrekken telkens vanuit een woord binnen een bepaald thema. Uit dit woord lichten we telkens 1 letter uit. Waarmee geleidelijk aan weer nieuwe woorden gemaakt kunnen worden. Hiervoor maken we enkel nog maar gebruik van drieletterwoorden. Onze letterdino helpt ons hierbij." Er volgt een korte demonstratie van letters die in de kop, buik of staart worden gehangen, zodat er woorden ontstaan. Ik hoor enkele denkbeeldige ah's en jaja's. Mijn publiek lijkt nog geboeid, dus ga ik verder met vertellen. "Op dit moment kunnen enkel nog maar 3 woorden en 3 letters lezen: de rrrr, de mmmm en de i. Hiermee kunnen we nog geen nieuwe woorden maken." Rim en Mir bestaan immers niet. Ineens besef ik dat ik vergeten ben mezelf voor te stellen. Oeps! daar lijkt het me nu te laat voor. Ik had gepland om in 1 zin mijn gezin kort uit te leggen en 1 zin te besteden aan mijn Qworzócarrière die ondertussen bestaat uit 10 schooljaren. Ik doe mijn best me hierdoor niet van de wijs te brengen: "Leren lezen is vaak oefenen," ga ik verder: "ook een goede en vlotte letterkennis is noodzakelijk. Dit oefenen de kinderen door die dikwijls te herhalen."

Na het leesproces zo duidelijk mogelijk te maken, volgt een blok over schrijven. We oefenen even onze pengreep met de potloden die klaar liggen. Ik ben ondertussen voor de eerste keer eens van mijn stoel gewipt om materialen te halen en te demonstreren. Ik voel me best lekker in mijn vel. Het lijkt me tóch te liggen, zo'n klas vol ouders. Ik ben de stilte en rust die ik nu hoor en voel niet gewoon in deze ruimte. Normaal gesproken wordt hier hard gewerkt, gespeeld, verteld, samengewerkt en gedacht.

Ik licht regelmatig tijdens mijn uiteenzetting toe dat vijf- en zesjarigen 'echte hier-en-nu-mensjes' zijn. Om bepaalde keuzes en werkingen te bekrachtigen. Alles wat hier en nu gebeurt, is van belang. We passen onze thema's ook aan aan de periodes van het jaar. Daarom maak ik de kinderen in de klas herhaaldelijk bewust van de tijd en ruimte. Wiskunde en WO passeren de revue. Met enkele voorbeelden van lessen hoop ik de ouders meer inzicht te geven in mijn lesinhoud. Het stelt hen duidelijk gerust dat veel lessen in het eerste leerjaar voornamelijk doelessen zijn. Door ondervinden en ontdekken leren jonge kinderen immers enorm veel. We maken hier dan ook graag gebruik van. We stappen de natuur in voor een les over het bos, bekijken mama paard met haar veulen als we het over jonge dieren hebben en we zullen bijvoorbeeld onze fiets poetsen als les techniek. Bij dit laatste voorbeeld zie ik enkele papa's instemmend knikken en hoor ze bijna denken dat "hunne koersfiets in goei handen zal zijn".

Ik haal de vakken muzische vorming, lichamelijke opvoeding en levensbeschouwing nog boven. Blijf nog voldoende stilstaan bij ICT en vreemde taleninitiatie Frans (wat nieuw is op school). Om daarna het huiswerk, de agenda en het rapport toe te lichten.

Voor ik het besef, zijn er twee volle uren om. Ik ben de klok volledig uit het oog verloren. Ik had een geboeid publiek. Aan het begin misschien wat onwennig: "Wat gaan we hier allemaal te horen krijgen?" Maar op den duur meer interactief. Het leek me alsof we samen ontdekten wat er ons in het eerste leerjaar allemaal te wachten staat. Een ontdekking die zowel mij als de ouders wel leek te liggen. Na de enkele vragen te hebben beantwoord, was het tijd voor koffie! De klas loopt leeg. Ouders lossen hun babysit af of blijven nog wat nakaarten in de refter met een kopje thee of koffie. Ik stel mezelf de vraag of het allemaal wel duidelijk was. Het duurde lang en was misschien wel veel, te veel, info. Ouders verdwijnen uit de klas met een gevoel. Welk gevoel zou dat zijn? Ik hoop hen te hebben meegegeven dat ik er ben voor hun kinderen én voor hen. Ik hoop ook dat ik mijn passie voor onderwijs duidelijk heb kunnen maken. Dat ze weten dat hun kinderen op school in goede handen zijn. Ik heb met geen woord over het belang van welbevinden van de kinderen gesproken. Toch denk ik dat die boodschap duidelijk was. Want dat is waar ik in de eerste plaats aan wil werken! Kinderen die zich goed voelen in hun vel, in hun klas, op school... zijn toe aan leren.

Ik rijd met een fijn gevoel naar huis en neem me voor om volgend jaar net voor het klasmoment niet opnieuw naar het toilet te hollen.

infoavond L1 on Prezi

Klaar voor de start?!

2011-08-31T14:02:00.002+02:00

31 augustus, een magische datum voor de Vlaamse leraren. Het oudjaar voor een nieuw schooljaar.

De voorbije dagen, weken zijn de Vlaamse leerkrachten weer druk aan het werk geweest. De lokalen moesten immers klaargemaakt worden om een nieuwe bende kinderen te kunnen ontvangen. Na een lange vakantie vol ontspanning, plezier, gezinsuitstappen, ... van wel 9 weken, worden de laatste uren afgeteld tot het nieuwe begin. De klaslijsten zijn bekend, de naamkaartjes desnoods gemaakt. De boeken liggen klaar en de etiketten gedrukt.

De voorbije maanden/weken/dagen hebben we echter niet stilgezeten! Leerkrachten hebben een ingebouwde radar voor nuttige, eventueel te gebruiken, ideeën voor in de klas. Een bezoekje aan de Efteling doet je misschien denken over de aanpak van het thema sprookjes. Bij Carnavalfestival aldaar doe je inspiratie op voor een activiteit met schimmenspel. De ingewikkelde achtbanen doen denken aan de lessen techniek die misschien nog bijgeschaafd kunnen worden. Overal waar je komt, wat je meemaakt tijdens vrije dagen kan inspiratie opleveren voor het verbeteren of aanpassen van lessen en activiteiten. Zoiets verloopt natuurlijk. Soms moeten we ons er zelfs toe dwingen om eventjes eens níet aan school te denken. Al is dat vaak toch onmogelijk, gezien de omgeving die er ons regelmatig aan herinnert.

Dat begint al bij de aanvang van de vakantie:

"Goh, wat ga je toch moeten doen in die lange tijd?",
"Die mannen van 't onderwijs staan er weer goed op!"

Dit zijn maar enkele zinnen die ik vaak te horen kreeg begin juni.
Naar verloop van tijd wordt dat dan:

"De vakantie nog niet moe?"
"Mis je de kinderen/klas/school niet te veel?".

Begin augustus laten de rekenwonders dan weer weten dat de vakantie toch al in de helft is. Stilaan beginnen de eerste 'Terug naar school'-reclamefolders zich te laten zien. Het plaatselijke kopieerwinkeltje hangt de spandoeken al buiten, online shops prijzen hun boekentassen, pennenzakken en meer schoolsupplies aan aan (enorme) kortingen. We kunnen er gewoon niet rond. Op 15 augustus is het dan zover, voor mij. Ik mag (van mezelf) officieel aan het nieuwe schooljaar beginnen denken. Mensen rondom me zijn zich hiervan duidelijk al bewust en herinneren me eraan dat het toch niet meer zo lang duurt voor het 1 september is.

Ik waagde mezelf dus maar aan een eerste stapje in mijn lokaal. De eerste stap van het nieuwe schooljaar. Een schooljaar vol met nieuwe gezichten, aanpassingen/verbeteringen aan lessen en activiteiten en vol met goesting! Klaarzetten van de bankjes, op orde maken van de kasten, de wandelwegen van de leerlingen bekijken, prikborden aankleden, computers aansluiten en uittesten, ... . En niet te vergeten: de small talk met de collega's. De mensen die het onderwijs zo enorm boeiend kunnen maken voor jezelf, waarvan je veel opsteekt, die je complimenteren en kunnen troosten... We hebben ze zo lang moeten missen. Hoe was hun vakantie? "Zijn de kindjes al gegroeid?" "Amai, gij zijt bruin!". Geweldig weerzien.

Mijn agenda voor de eerste dagen is bijna klaar. Ik ga, net als andere jaren, de kinderen laten wennen aan de lagere school en de aanpak in het 1ste leerjaar. Laat ze nog maar eventjes kleuter zijn. De stap is groot genoeg. Leren zullen we zeker al wel doen, speels, op het tempo van de kinderen. We maken de overgang geleidelijk. De eerste dagen zullen we ook nog spelen: buiten in de zandbak, aan de glijbaan of binnen met de blokken, auto's, poppen, kaarten en nog meer. Stilaan zullen de ouders en hun meester hen zien groeien naar echte kinderen van de lagere school. Kinderen die kunnen lezen, rekenen en schrijven. En daar trots op kunnen zijn. Het is mooi om zien dat ze op een korte tijd zoveel bijleren. Je ziet ze groot worden. Een mooi proces!

Ik ben benieuwd wat dit schooljaar brengt. Ik ben er klaar voor! Ik heb er zin in!

Vanaf mijn officiële ik-mag-aan-school-beginnen-dag ging ik doelgericht op zoek naar tips en ideeën om het schooljaar te starten. Hierbij merkte ik een mooie yurls op, met tips voor afspraken, klasinrichting en enkele filmpjes van Leraar24. Meester Michel heeft op zijn website enkele checklists om het nieuwe schooljaar te kunnen starten en tips voor de eerste schooldag. Juf Janneke informeert de kleuterjuffen met haar project 'We gaan naar school' met allerlei leuke activiteiten en downloads. Op Baswereld vind je praatplaten over de klas (nummer 22) en de speelplaats (nummer 31) voor op het digibord. Tenslotte geeft de lijstjeswebsite 12 Most twaalf handige tips om het schooljaar goed te kunnen starten.

* Uiteraard wil ik dit alles niet veralgemenen. Al zou het me wel een aangenaam gevoel bezorgen dat er nog meer leerkrachten er zo over denken. Zo kan ik ook mijn naasten ervan overtuigen dat dit een onderdeel van de job is. :-)

De kracht van games

2011-08-28T11:51:00.000+02:00

DE KRACHT VAN ANGRY BIRDS
Ik ontdekte Angry Birds midden in de hype. Het ging wat traag op mijn smartphone. Wat was ik blij dat Google ervoor koos om dit populaire spelletje ook via Chrome beschikbaar te maken! Enkele levels later bedacht ik systeempjes en bestudeerde ik de richting en de werphoeken van de boze vogeltjes. Het spel deed iets met me. Door al zijn eenvoud wakkerde het mijn interesse in (on)stabiliteit aan. Het spelen deed me onrechtstreeks denken aan die enkele keren dat ik onhandig gewapend met breekijzer, zware hamer of zelfs drilboor muren, vloeren en meer mocht vernielen. Het kapotmaken van dingen heeft iets aantrekkelijks voor de mens. Denk aan kinderen die op het strand niets liever doen dan hun zelfgebouwde zandtorens of -kastelen weer stuk maken. Zo ook bij de constructies van Angry Birds. Al wordt hier wel verwacht dat je het bouwwerk op de juiste plek raakt om de rivalen te vernietigen. Een minieme kennis van constructies kan dus zeker helpen.

ANGRY BIRDS vs. TECHNIEKONDERWIJS

Door mijn interesse voor techniek aan te wakkeren begon ik de dingen rondom mij op een andere manier te bekijken. Hoe zit dat in elkaar? Waarvan is dat gemaakt? Maar vooral: wat kan ik ermee in de klas? Het bekijken van een stoel bijvoorbeeld deed me nadenken over het aantal poten en de vorm ervan. Kinderen een miniatuurstoel laten ontwerpen kan een perfecte techniekles zijn: met satéprikkers, karton, houten latjes of gewoon papier een stoel maken voor hun knuffel. Zo ook met Angry Birds. Wat kan ik ermee in de klas? Dat het een deeltje van techniek bevat, is hierboven al bevestigd. Toch lijkt me het doelloos spelen van het spel niet voor binnen de schoolmuren. Het spel moet geduid worden. Kinderen weten graag waarom ze net díe zaken voorgeschoteld krijgen in de klas. Het is dan ook aan ons om zulk een spel in een groter geheel te kaderen. Wat kan je later doen met wat je nu leert? Wat is het doel van deze les. Een transparante houding van de leerkracht zorgt voor open communicatie en voor meer leerlingbetrokkenheid.

Na een inleiding over de werkwijze en doel van Angry Birds door een filmpje, laat je de kinderen zelf hun Angry Bird(s) maken door vouwbladen aan te bieden. Deze kan je hier downloaden. Met karton, keukenrollen en wc-rollen maken ze hun eigen constructies waarnaar ze met zelfgemaakte katapult hun boze vogels toewerpen. Succes gegarandeerd! En hebben ze hierbij ook iets geleerd? Natuurlijk! In de leerplannen techniek is sprake van de 3 dimensies en 4 componenten van techniek (zie afbeelding onder). Dit spel situeert zich binnen de dimensies begrijpen en hanteren, bij de componenten technisch systeem en technische keuzes.

GAMES vs. TECHNIEKONDERWIJS
Niet alleen constructiegames als Angry Birds kunnen nuttig zijn in het techniekonderwijs. Tussen de vele games op spelletjeswebsites vind je vaak pareltjes om in de klas te kunnen gebruiken. Naast de (technische) inhoud van sommige games hebben gamen en techniek nog andere raakvlakken. Kinderen zijn actief, geconcentreerd en gemotiveerd bezig met het oplossen van uitdagende problemen. Ze worden geacht deze problemen gestructureerd aan te pakken, waarbij het denkproces een belangrijke rol speelt. Techniek en ICT hebben elkaar dus duidelijk gevonden.

Aan het begin van de vakantie begon mijn zoektocht naar passende games binnen het domein techniek: games die qua inhoud aansluiten bij de inhoud van technieklessen. Een grote verscheidenheid viel me hierbij op. Elke technische sector komt hierbij aan bod, alsook elke cel van de technische matrix uit de eindtermen (zie boven). Alle bruikbare games werden bijeengebracht in de publicatie "Techniek op het menu: games en tools voor het basisonderwijs". Ik heb hierbij geprobeerd om in de chaos van de techniekwebsites, -games en -toepassingen orde te scheppen. Op een verzamelsite vind je onder de verschillende tabbladen en rijen een overzicht van games, tools, lesideeën en filmpjes voor telkens de onder-, midden– en bovenbouw van het lager onderwijs. In het boek krijg je telkens van alle games en tools een korte beschrijving hoe het spel gespeeld wordt en in welke technieksector en rubriek deze gecategoriseerd worden. Het aantal niveaus of levels geeft weer in welke mate het spel opbouwend werkt. Het kan ook een idee geven van de tijdsduur van het spel. De bediening van het spel voegde ik eraan toe om een beeld te geven welke games eenvoudig op het digibord kunnen worden gespeeld.

Interesse in de publicatie? Een mailtje volstaat. Je kan 'm ook downloaden door te 'betalen met een tweet' op de home van deze blog.

DE KRACHT VAN GAMES IN DE KLAS
Games en het onderwijs: een zinvolle combinatie! Ook Vlaams minister van onderwijs Pascal Smet is het hiermee eens. In zijn gesprekken met leerlingen en studenten schrok hij ervan hoe vaak hij hoorde dat ze het saai vinden op school, waardoor hun betrokkenheid verlaagt. Het kan natuurlijk niet de bedoeling zijn dat zelfs leerlingen van de lagere school hun enthousiasme verliezen tijdens hun nog jonge schoolloopbaan. Want kinderen zijn van nature nieuwsgierig en willen net nieuwe dingen ontdekken. Minister Smet raadt de scholen aan om de leefwereld van de kinderen, een omgeving vol prikkels van internet, games en televisie, ook in de school te volgen. Het lijkt hem een goed idee om games te introduceren in het onderwijs, al hoeft hier niet in overdreven te worden. Games in het onderwijs kunnen voor de nodige variatie zorgen, om de betrokkenheid
van kinderen te verhogen en hen inhouden te laten beleven.

Gamen in de klas zal niet enkel zorgen voor een aanvulling en beleving van de leerstof. Het maakt kinderen ook ict-vaardiger. Hoe gebruik ik een computer, toetsenbord en muis? Het biedt kansen aan de leerlingen om problemen coöperatief aan te pakken. Het is dan ook wenselijk om kinderen meestal per twee aan het gamen te zetten. Ze leren van de game en van elkaar. Daarenboven zullen slechts weinig klassen of scholen uitgerust zijn met een computer per kind. Ook organisatorisch gezien een pluspunt.

SERIOUS GAMES
Naast de hele hoop ontspannende games waarin de leerkracht zelf zijn weg moet zoeken om een bruikbaar spel te vinden binnen de doelen van de les, worden tegenwoordig steeds vaker serious games uitgewerkt. Zulke games worden ontwikkeld met inzicht in educatie. Les- en themadoelen worden bewust ingebouwd in het spel zodat er tijdens het spelen een leerproces ontstaat. Kinderen krijgen hierdoor inzichten in het onderwerp van de serious game. Geschiedenisdocent Jelmer Evers verzamelde allerlei games die interessant kunnen zijn voor het onderwijs in een Diigo-groep. Verder vind je op het web een wikibook over serious games. Interessante lectuur!

Onderwijsjeslijstjes (deel 1)

2011-06-18T20:40:00.002+02:00

Ik kocht een boek, een lijstjesboek. Getiteld: List|O|Mania, een oplijsting van meer dan 30 jaar pop- en rockgeschiedenis. Geschreven (samengesteld) door Stijn Van de Voorde (die van Studio Brussel). Het sprak me meteen aan: het gaat over muziek! Geschreven door iemand die er iets over weet! Bovendien voorzien van een enorme hoeveelheid inspirerende doedels door Emma Thyssen.

Al bij het lezen van de proloog voelde ik de uitdaging om aan onderwijslijstjes te gaan werken. Ik neem me voor dat er veel te weinig lijstjes bestaan in functie van het onderwijs. Ok, er bestaan de zogenaamde 23 onderwijsdingen en de 23 onderwijsdingen voor het primair onderwijs. Maar dat zijn naast lijstjes toch eerder handleidingen om leerkrachten mediawijzer te maken. Verder heeft Klasse ook heel wat stappenplannen in de vorm gegoten van lijstjes onder de noemer 'De Eerste Lijn'. Maar een echte verzameling van onderwijslijsten met tal van trivia, nuttige onderwijsdingen en bruikbare inhoud ben ik nog niet tegengekomen tijdens mijn webronddwalingen*. Eigenlijk zijn dit gewoon maar uitvluchten, natuurlijk. Het is dus ook geweldig leuk om lijstjes samen te stellen. Het doet me denken aan High Fidelity. Met voorsprong mijn favoriete boek, film en soundtrack. Over muziek! En lijstjes...

Bon, lijstjes over het onderwijs, dus. Ik heb hopen ideeën voor lijstjes die stilaan ook al een invulling krijgen. Het zal niet bij deze ene 'onderwijsjeslijstjes' blijven. Vandaar 'deel 1' achter de titel. Hoeveel het er precies worden, kan niemand zeggen. We zien wel. Veel plezier met het bestuderen ervan!

Hierbij mijn introlijstje. De trouwe over-onderwijs-lezer heeft uiteraard al opgemerkt dat dit mijn 2de lijstje betreft. In het vorige artikel over de laatste schooldagen maakte ik ook al een lijstje publiek: "waarom onderwijzers vakantie hebben". En of dit aansprak... zie reacties op Facebook.

* Na het herlezen van bovenstaande wil ik toch nog melden dat ik een geweldige fan ben van de "# ways to use ... in the classroom" waarbij # staat voor een hoeveelheid en ... voor een fijne ict-tool. Twitter, Wallwisher, Wordle, Technology, QR-codes, Social Media e.v.a. passeerden al de revue.

De laatste loodjes...

2011-06-18T15:49:00.001+02:00

De maand juni. Het moment waar bij menig leerkracht uit het Vlaamse landschap de spanning begint te stijgen. De vakantieplannen zijn ondertussen al gemaakt, maar de focus op leerstof, leerlingen en administratie neemt in stijgende lijn toe. Sommigen onder ons zullen de dagen aftellen tot het zover is: 30 juni! Dromen van de boekentas in een hoekje te gooien en languit in de terrasstoel met boek en een drankje. Toch denk ik dat de meeste onderwijzers deze dagen anders besteden en zich niet enkel beperken tot de tijdsmeting der laatste schooldagen.

Al zijn we er ons volledig van bewust hoeveel tijd we nog hebben om alles af te sluiten wat we het voorbije schooljaar hebben opgebouwd. De rapporten moeten op tijd klaar zijn om meegegeven te worden. Daar zijn de gevreesde toetsen noodzakelijk voor. Zonder toets geen evaluatie. Deze toetsen inplannen betekent voor leerkrachten een extra inspanning. Uiteraard moet alle leerstof gezien zijn voor de toets kan worden gemaakt. Heel graag onderwerpen we onze leerlingen nog aan een leerzame herhaling. Om dan uit te komen bij de uiteindelijke toets. Ik hoorde ooit een collega vertellen dat dit de minst aangename lesuren waren van de hele schoolcarrière. Terwijl van een leerkracht verwacht wordt zijn hele klas te helpen, die daarvoor ook volop in beweging is, is dit bij de toetsen net omgekeerd. Stil neergezeten de klas observerend, wordt de toets afgenomen. Daarboven moeten we onze neiging om kinderen uit problemen te helpen met de leerstof volledig achter ons laten. Ik begrijp collega L. daar volkomen in. Maar toch zijn zo o zo waardevol, die toetsen! Om er nadien mee verder aan de slag te gaan. Om de collega's van het volgend jaar de juiste informatie te kunnen meegeven. En natuurlijk om de ouders en het volledige netwerk van de leerlingen zinvol te informeren over de leerprestaties van hun kind.

Bon, toetsen gemaakt... toetsen verbeteren... punten bekijken en ingeven... foutenanalyse maken... toetsen ter ondertekening meegeven... toetsen bespreken... toetsen op veilige plek bewaren... rapport opstellen... rapport voorzien van de nodige commentaren. En dat allemaal liefst nog met de glimlach.

Onze eindspurt naar 30 juni bestaat echter uit meer dan alleen toetsen en rapporten maken. Leerlingendossiers bijhouden, oudercontacten doen, nieuwe klasgroepen maken, bedankwerkjes maken voor leesmoeders, opvangmoeders en alle kostbare vrijwilligers op school. Het zorgt allemaal mee voor de 'midden-juni-spanning'.

Voor mij werkt het om een lijstje te maken. Een waarop ik alle taken die ik nog moet volbrengen voor 30 juni in het kort oplijst. De lijst telt een twintigtal extra taken, momenteel. Waarvan er ondertussen al enkele zijn doorstreept, wat zeer motiverend werkt. De metaforische muur is niet ver meer af. Om die te beklimmen zijn nog wat hindernissen te overbruggen. Samen met mijn Post-it lijstje zal het me ook nu weer lukken om de andere kant van de muur te bereiken en me volledig over te geven aan de vakantiemodus. Maar ook dan, tijdens juli en augustus, blijft mijn taak als onderwijzer door mijn hoofd spoken. Minder gedwongen. Mezelf klaarmakend voor een nieuw begin met een nieuwe bende in opnieuw ingericht klaslokaal.

Aan alle leerkrachten: veel plezier deze laatste dagen! Op naar de andere kant van de muur!

Tussendoortjes

2011-06-17T22:13:00.000+02:00

Ik herinner me nog goed het allereerste lesje dat ik ooit in mijn hele leven gaf. Als achttienjarige, net in het 1ste jaar lerarenopleiding, mocht (moest) ik stage lopen bij meester W. in Turnhout. Nog niet volledig overtuigd van de juiste studiekeuze volgde ik eerst enkele lessen die hij aan zijn klas 3B gaf. Meester W., niet meteen het toonbeeld der moderne onderwijzer, gaf me niet echt dat veilige gevoel dat een beetje onwennige stagiair nodig heeft. Ondertussen is hij al bijna 10 jaar onderwijzer-op-rust, welverdiend vermoedelijk.

Het onderwerp dat ik opgegeven kreeg, sprak me niet tot de verbeelding: negatieve getallen. Erg zenuwachtig, met mijn armen geen blijf wetend, gaf ik de les die ik op papier gezet had. Volledig uit het hoofd geleerd. Vlak voor een klas leerhongerige achtjarigen met daarachter meester W. en mijn docente wiskunde. Beide toepassingen met negatieve getallen, die ik kende, passeerden de revue: het nemen van de lift en de thermometer in de winter. Ik kwam niet verder dan doceren, instructie en klassikaal oefenen. Niet verwonderlijk dat mijn les een vol kwartier eerder klaar was dan de voorziene tijd. Ik rammelde het af alsof het een sneltrein was. Of de kinderen er iets van begrepen hadden? Ik had geen idee. Ik had mijn les gegeven. En toen... niks meer! De docente heeft me uit die benarde situatie gered door de kinderen en de leerstof haar volle aandacht te geven.

Op dát moment (ik keek met opengesperde ogen naar haar interactie met de kinderen) wist ik: dit wil ik ook! Ik nam me voor om nooit nog momenten van verveling te zaaien. Ik nam me voor om er te staan voor de klas. Hen te boeien, hun leergierigheid aan te wakkeren en hen rijke leerstof aan te bieden. En als, áls ik dan nog een moment zou hebben waarop ik niet precies weet welke richting het uit moet, dan nog zou ik iets betekenen in de klas. Ik ging op zoek naar korte activiteiten die ik in de klas zou kunnen doen tijdens momentjes tussen twee lessen door. Als afleiding van de werkdag, om de concentratie terug op peil te kunnen brengen, om de kinderen te doen ontspannen. Maar natuurlijk ook gewoon omdat het leuk is!

Stilaan breidde mijn verzameling tussendoortjes uit tot een massa die onmogelijk nog zo maar uit de mouw geschud kon worden. Wat duidelijk wél de bedoeling is van een tussendoortje. Ik maakte fiches met daarop tekst en uitleg van de korte activiteiten die ik lamineerde en in een vrolijk valiesje stak. Een valiesje dat altijd in de buurt staat en dus zo maar te pakken valt. Dat valiesje is ondertussen mijn survivalkit geworden voor korte momentjes. Er zitten tegenwoordig niet alleen de kleurrijke fiches in. Ook de weinig nodige spulletjes voor de tussendoortjes kunnen erbij: elastiekjes, een wc-rolletje, luciferdoosje een stukje touw, een blinddoek en een muntstuk.

De meeste tussendoortjes in het boekje hieronder zijn bedoeld voor kinderen van de lagere school. De aandacht gaat hier voornamelijk naar het plezier ervan. Toch zijn heel wat tussendoortjes ook nuttig voor de lichaamsbeweging, ontspanning, het welbevinden van de leerlingen, als geheugentraining of het leren samenwerken. Sommige spelletjes kunnen ook gebruikt worden ter kennismaking.

Heb je graag een printklaar exemplaar (A4, .pdf) om meteen te kunnen gebruiken, plaats gerust een reactie of mail me.

Meer tussendoortjes zijn te vinden bij Klascement of Onderwijs Maak Je Samen.

Tekeningetjes maken

2011-06-12T19:12:00.001+02:00

ASSOCIËREN DOOR TE TEKENEN

In het artikel 'associëren kan je leren' vertelde ik al over de woordenwolkjes die wij telkens bij een thema WO maakten. Het nieuw gestarte thema 'dieren' kreeg zo ook een geweldig woordenweb. We verbraken zelfs ons klassikaal record in aantal woorden. Het onderwerp spreekt natuurlijk wel erg tot de verbeelding van de kinderen. Al gauw moest ik ze afremmen in het benoemen van alle diersoorten die ze zich maar konden voorstellen. Met vragen als 'wat doen dieren?', 'waar vind je dieren?' en 'ken je bekende dieren?' stuurde ik hen toch nog wat andere richtingen uit. Ik denk dat we ruim 100 woorden konden verzamelen.

Tijdens het hoekenwerk dat hierop volgde, mochten de kinderen traditiegetrouw hun mapje opfleuren met hun tekenkunsten. Ze doen dit graag! De kinderen fantaseren erop los en bedenken de gekste situaties waarin de dieren voorkomen. Enkelen ontwierpen zelf een eigen diersoort, anderen vroegen dierenboeken om zo realistisch mogelijk te werken. De associatiehoek was opnieuw een succes. En hoewel hier vooral het denkproces in de kijker staat, mogen de resultaten best gezien worden!

VRIJ TEKENEN MET BEPERKING

Al vaker viel het me op dat kinderen heel geconcentreerd bezig zijn als je ze vrij laat tekenen. Kinderen vinden het fijn om eens zelf hun onderwerp te kunnen kiezen. Heel vaak gaat dit gepaard met de periode van het jaar (Sinterklaas, lente, vakantie, ...) en wordt dit 1 grote tekening waarbij het hele blad gevuld wordt. Een leerkracht zou een leerkracht echter niet zijn als hij aan een vrije opdracht geen doelbewuste beperking oplegt. Zo kan je hen bijvoorbeeld enkel met (variaties van) blauw laten werken. De vrije tekening wordt beperkt door de kleur. Kinderen zullen op zoek gaan naar zaken die voor hen blauw kunnen zijn of ze koppelen de kleur aan een gevoel dat hun tekening zal sturen. Zo ontstaat een volledig ander beeld en ontdekken de kinderen de mogelijkheden van beperkingen.

In de loop van het schooljaar werken onze eenaatjes regelmatig aan hun tekenvaardigheden. Af en toe zetten we de banken in een vierkant. Alle kinderen krijgen een blad waarop ze gedurende 3 minuten hun ding kunnen doen. Na het signaal geven we het blad in wijzerzin door waarna het kind zaken bijtekent binnen het oorspronkelijk gekozen thema. Hiervoor krijgen ze slechts 1 minuut de tijd. Veel tijd om na te denken is er niet. De kinderen worden verplicht om snel associatief te denken. Na de minuut worden de bladen weer doorgegeven totdat die terug bij de eigenaars zijn. Elk kind krijgt dan een blad met een zelf gekozen thema waaraan alle kinderen van de klas hebben gewerkt: verschillende stijlen, veel ideeën.

DOEDELEN

Als kinderen vrij willen tekenen in de klas, wil ik dat graag stimuleren. Iedereen heeft een A5je dat gebruikt wordt als volgkaart bij het werken. Een kaart om te telkens onder de volgende oefening te leggen. Als de taken gemaakt zijn, mogen ze deze omdraaien om hun hersenkronkels erop neer te kladden. Je ziet niet enkel hun tekenvaardigheid verhogen, maar ook hun creatief denkvermogen. Ze zoeken naar datgene dat past bij hun compositie. Sommigen tekenen erg figuratief, anderen werken eerder abstract. Maar allemaal doen ze dit heel precies. De beperking van tijd en ruimte wordt hen opgelegd: een A5je is niet groter dan 15cm x 21cm en hier moeten ze een hele periode mee overbruggen (totdat het schriftje uit is). Ze worden als het ware verplicht om essentieel te denken: wat is de moeite om aan mijn doedels toe te voegen?

Om tekenvaardigheden bij kinderen te stimuleren, zijn er tal van publicaties op de markt. Als grote fan van Kapitein Winokio raad ik iedereen het aaiBoek aan. Verder zijn er ook Het Grote Jongens Tekenboek en Het Grote Meisjes Tekenboek van Andrew Pinder, waarin kinderen naar hartenlust kunnen doedelen. Laat de fantasie maar werken!

Om inspiratie te krijgen voor het maken van knappe doedels, bezorg ik de kinderen af en toe een doedelkleurplaat. Op Patterns For Colouring vond ik er heel wat, te gebruiken in verschillende thema's.

bronnen:

http://www.patternsforcolouring.com/

http://tekenenenzo.blogspot.com/search/label/tekenen

http://vindingrijk.wordpress.com/tag/beelddenken/

Associëren kan je leren

2011-05-28T20:42:00.003+02:00

LEREN ASSOCIËREN

Vraag aan kinderen om het begrip 'angst' te tekenen en ze tekenen een spin of een spookhuis. Als je hen een abstract onderwerp geeft, associëren kinderen dit onmiddellijk met concrete situaties of voorwerpen. De associaties die ze maken zijn echter goed gekozen en als je hen laat doen, kunnen ze er een gans blad mee vullen.

Als je associeert, leg je een verband tussen nieuwe informatie en iets dat je al weet. Door dat verband kan je de nieuwe info beter onthouden. Associëren heeft zijn belang dus al bewezen binnen het leerproces. De globale kennis en woordenschat zal erdoor verbeteren. Kinderen die goed kunnen associëren, zullen sneller structuur vinden in de leerstof. Hierdoor kunnen ze deze vlugger in zich opnemen. Daarom ook dat het associëren veelvuldig wordt opgenomen in leerlijnen 'leren leren'. Leren associëren is dus voor veel kinderen zinvol.

Vraag aan kinderen om de lente te tekenen en ze tekenen bloemen, vogels, gras en de zon. Bij een nieuw WO thema laat ik de kinderen brainstormen over wat hen dat thema zegt. Daarvan maken wij telkens een woordenwolk in Wordle. Deze woordenwolk krijgt een plekje in de klas. Ik kopieer dit ook voor alle kinderen op een A3 blad, zodat dit een mapje wordt met op het titelblad de associatiewoorden die de kinderen maakten. Wanneer we een vers, lied, ... leren over het thema, kopieer ik dit op de achterflap. In dit mapje krijgen de kinderen aan het einde van het thema alle werkjes m.b.t. het onderwerp mee naar huis. Tijdens de weken waarin we hierover leren, kunnen de kinderen hun mapje nog opfleuren met tekeningetjes over het thema. Zo wordt het associatiemapje een persoonlijke bundeling van hun leerstof. De resultaten zijn verbluffend. Het ene onderwerp spreekt al meer tot de verbeelding van de kinderen dan de andere, maar telkens zie ik enkele pareltjes van boekjes verschijnen.

ASSOCIËREN VISUALISEREN
André Manssen maakte enkele weken geleden een uitgebreid overzicht van woordwolkmakers op zijn blog. Na deze allemaal een keer te hebben uitgeprobeerd, moet ik besluiten dat Wordle toch de meest veelzijdige en gebruiksvriendelijke uit het rijtje is. Op de voet gevolgd door ABC Ya! die wat kinderlijker toont, maar prachtige resultaten levert.

Naast het bedenken van trefwoorden bij een onderwerp zijn er nog veel andere mogelijkheden om woordwolken in de klas te gebruiken. Zo kan je eenvoudig de resultaten van polls mee visualiseren of gedichten in verwerken à la Van Ostaijen. De leerkracht kan een van een heleboel zinnen een collage maken, waarna de kinderen hiermee trachten correcte Nederlandse zinnen te maken. Een mooie insteek voor lessen taalsystematiek.

ASSOCIËREN + VERBEELDEN
Om onderlinge verbanden te leggen tussen trefwoorden en associaties worden woordspinnen gemaakt, de zogenaamde mindmaps. Hierbij wordt het centrale woord in het midden geschreven, waar door associatie en verbeelding een boomstructuur ontstaat. Deze structuur wordt nog verder ondersteund door tekeningen en kleur. Via mindmapping kunnen kinderen beter feiten en cijfers onthouden, hun verbeelding ontplooien en zich beter op toetsen en de leerstof voorbereiden.

Er bestaan een heleboel tools online om te mindmappen. Lange tijd was Bubbl.us mijn favoriet. Totdat ik Mindmeister ontdekte, die net iets meer mogelijkheden biedt (bijvoorbeeld afbeeldingen toevoegen, iconen kiezen, lettertype en omranding), waardoor de mindmap gestructureerder kan weergegeven worden. Een korte zoektocht naar online mindmaptools leverde onderstaande lijst op:
* sommige zijn gratis in gebruik, andere hebben een probeerversie of zijn betalend
* hoe groter de naam, hoe interessanter (naar mijn mening)

mind42 mapmyself dabbleboard wisemapping ekspenso spicynodes glinkr mindomo lovelycharts bubbl.us popplet dropmind mindmeister simplediagrams slatebox gliffy spinscape creately exploratree cayra text2mindmap

Onderstaande mindmap over deze blogpost is gemaakt met Text 2 Mindmap. Door het invoeren van tekst die je voorziet van tabs, maakt de tool zelf zijn structuur. De mindmap opmaken is dus niet meer nodig. Je geeft de structuur van de mindmap in terwijl je de trefwoorden in het vak links ingeeft. Nadeel is dan wel dat het aanpassen van de visuele structuur heel beperkt blijft. Invoeren van afbeeldingen is niet mogelijk.

bronnen:

Pluimpjes en duimpjes

2011-05-23T22:30:00.004+02:00

IK HEB VANDAAG 348 KEER "GOED ZO" GEZEGD...
Nee, ik houd me niet bezig met dat te tellen, maar het staat vast dat wij onderwijzers onze kinderen dagelijks degelijk complimenteren.

Een fout gelezen woord zelf verbeterd? "Goed zo!"
Zelf de veters gestrikt? "Dat kan jij goed"
Iemand verder geholpen? "Doe zo voort!"
Een oefening op bord foutloos gemaakt? "Knap gedaan!"
De boekentassen netjes gezet? "Geweldig dat jij dat gedaan hebt"
...

Vaak staan we er niet bij stil dat we zo gul zijn in onze positieve benadering naar kinderen. De zinnetjes floepen er als het ware zomaar uit. En maar goed ook. Kinderen genieten ervan te horen dat ze goed bezig zijn.

Die kleine aanmoedigingen maken het leren voor je leerlingen nog waardevoller. Appreciatie krijgen voor wat ze doen, zorgt ervoor dat ze zich nog meer zullen inspannen waardoor de resultaten ook hoger zullen liggen. Deze pluimpjes zorgen voor een positief leerklimaat, een omgeving die gezonde energie geeft aan de kinderen en de omgeving waarin ze leren. Kinderen die gemotiveerd worden, beleven sneller hun succesmoment en staan positiever in het leven.

COMPLIMENTEN GEVEN > "GOED ZO"
Naast wat je zegt is ook hoe je dat doet van belang. Lichaamstaal en gezichtsuitdrukkingen zeggen vaak meer dan woorden. Een duim in de lucht, een knipoog, een schouderklop. Het geeft die woorden enkel maar meer kracht.

Het kan nuttig zijn om vooraf te bedenken waarover je complimenten geeft aan welk kind in je klas. Dat blijkt ook uit een lopend onderzoek van de Universiteit Utrecht. Zij bekijken momenteel de manier waarop ouders, leerkrachten en hulpverleners complimenten geven aan kinderen. Ze hopen hiervoor trouwens zoveel mogelijk mensen te kunnen bereiken met deze online enquête. Je kan kinderen complimenteren over hun gedrag (wat doen ze goed?), over hun kennis (wat weten ze?), over hun vaardigheden (wat kunnen ze goed?), over inzet en moed, over nieuwe kleren, kapsel.

HOE DOE JE DAT?
1. Benoem wat het kind doet. Bijvoorbeeld:
‘Ik vind het heel fijn dat je flink aan het werk bent.’
‘Je bent bijna klaar met je taak. Knap van jou!’

2. Geef een compliment meteen. Bijvoorbeeld:
‘Wat knap dat je mooi in de rij staat.’
Het kind voelt zich gezien en gehoord. Bovendien krijgt hij of zij meteen duidelijkheid.

3. Beschrijf helder wat het kind goed doet en welk effect dat op jou heeft.‘Wat fijn dat je zo rustig aan het werk bent (gedrag van je kind), ik kan nu rustig verder met dit groepje kinderen (effect op jou).’

EN NU DE KINDEREN!
Jonge kinderen zijn niet vaak geneigd uit zichzelf pluimpjes en duimpjes te strooien. Ze beseffen wel wat anderen goed doen of kunnen, maar zien niet meteen resultaat in het benoemen ervan. Je kan hen echter wel aanleren hoe het moet en wat je ermee kan bereiken. Ik werkte in de klas aan deze sociale competenties met een zakje echte pluimen. De kinderen mochten er allen 1 uithalen en zichzelf ermee strelen aan hun wang of hand. Pluimpjes voelen zacht aan, het is zelfs een prettig gevoel! De kinderen gaven hun pluimpje door zodat iedereen een ander pluimpje had en voelden opnieuw. Pluimpjes krijgen is leuk! We bundelden al onze pluimpjes in een doorzichtig zakje dat zichtbaar in de klas hangt. Hoe kunnen we nu pluimpjes geven? Uit het zakje halen en doorgeven? Nee, dan geraakt het zakje leeg. Hoe kunnen we iemand een leuk gevoel bezorgen? Door iets moois over hem/haar te zeggen! Dat gaan we doen! We bespraken wat mooie dingen zijn en bedachten voor iedereen iets anders.

Een volgende les kregen de kinderen allemaal een blad met hun foto in het midden op. Dit werd doorgegeven door de hele klas. De andere kinderen mogen hier iets opschrijven wat ze fijn vinden aan het kind van de foto. Of wat die goed kan. Of waarom zij zulke goeie vrienden zijn. Heel fijne resultaten.

De postbus werd geïntroduceerd. Vooraan in de klas staat-ie nu te blinken met een mandje met kladpapiertjes ernaast. Elk vrij moment kunnen kinderen hier briefjes uit halen een naar elkaar schrijven, waarna ze dit in de postbus droppen. Aan het einde van de week worden de briefjes voorgelezen en uitgedeeld. Een efficiënte manier om pluimpjes en duimpjes te leren geven. Bovendien leren onze eersteklassers er nog functioneel door schrijven ook. Ik krijg vaak de vraag hoe je een bepaald woordje schrijft en schrijf dit gauw op een plakbriefje. Het is wonderlijk te lezen wat de kinderen naar elkaar schrijven. Alle kinderen van de klas hebben momenteel al briefjes gekregen. Zelfs hun meester heeft er al enkele mogen ontvangen. Het zorgt voor dat positieve leerklimaat, een omgeving waarin je graag gezien wordt.

Voor jonge kinderen, werkte Kwintessens dit lessenpakket uit. Ik maakte er een flipboekje van:

Van af en toe een pluimpje

krijg je hele sterke vleugels!

Schouderklopjes of een duimpje

maken ‘t leuk voor groot en klein.

Spelen is delen, je pluimpjes met velen.

Veertjes voor keertjes

dat mensen fantastisch zijn.

Wist je dat het jaarlijks op 1 maart in België en Nederland de Nationale Complimentendag is? Een geweldig initiatief met maar 1 minpuntje: het is slechts 1 dag op een jaar.

Ik denk dat wij onderwijzers hier gemakkelijk 365 Nationale Complimentendagen van kunnen maken.

Een klein woordje kan vaak zoveel verschil maken!

bronnen:

Twee linkerhanden vs. techniekonderwijs

2011-05-16T21:53:00.001+02:00

UIT DE KRANT

"Het imagoprobleem van het technisch secundair onderwijs (TSO) is zorgwekkend. Kinderen in het basisonderwijs krijgen onvoldoende de mogelijkheid om hun technische talent te leren kennen. Leerkrachten hebben onvoldoende kennis en ervaring om technologie op een aantrekkelijke manier te presenteren."

(uit: De Standaard, 28 april 2011)

Dat schreef Sanju Gielen in De Standaard in het opiniestuk 'Technisch onderwijs creëert welvaart. Vlaanderen snakt naar ambachtslui.' Sanju is naast een vriend van mij ook directiemedewerker van het Technisch Heilig-Hartinstituut van Tessenderlo. Kortom, iemand die weet waarover hij spreekt, als hij het over technisch onderwijs heeft. De school waar hij staat, kende de laatste jaren een terugval in het leerlingenaantal. Dat zou volgens hem in de toekomst verregaande gevolgen kunnen hebben voor de economische toestand in de streek. Bedrijven halen hun werkkracht elders of, erger nog, verhuizen hun vestiging naar plaatsen met meer potentiële werknemers.

Ik kan Sanju, als onderwijzer lager onderwijs, volgen in zijn gedachtegang. Ik vind mezelf ook technisch minder sterk, waardoor ik minder stevig in mijn schoenen sta tijdens lessen techniek. Een schroef in een plank draaien, lukt me nog net. Maar als er bijvoorbeeld elektriciteit bij komt kijken, is mijn inzicht ver zoek. Niettegenstaande mijn twee linkerhanden hoop ik wel regelmatig de experimenteerdrang van kinderen aan te spreken tijdens allerlei uitdagende opdrachten. Tijdens een nascholing sprak de docent me ooit aan met de woorden: 'Wij onderwijzers hoeven niks te kunnen, als we er maar voor zorgen dat onze leerlingen het wél kunnen.' Ik geef toe: best wat kort door de bocht, maar toch een stelling met enige waarheid. De taak van een onderwijzer is heel vaak het wéten hoe je iets doet, zodat we dit kunnen aanbrengen aan onze leerlingen. Ik herinner me een stageles LO die ik vroeger moest geven: touwklimmen. Angsthaas als ik ben, geraak ik nog geen twee meter hoog, hoewel ik wel wéét hoe het moet. Een vinnig meisje mocht van mij het model zijn. Ik ben haar nog steeds dankbaar.

Het ministerie van onderwijs is zich bewust van de kloof tussen basisonderwijs en technisch secundair onderwijs. Daarvoor werden, samen met de eindtermen natuur, ook die van het domein techniek herzien. Men spreekt hier over het creëren van voldoende kansen voor (jonge) kinderen om zo hun diverse talenten te ontdekken:

Het ontdekken van talenten is een belangrijke, zelfs een funderende doelstelling van het leerplichtonderwijs. Daarom moeten kinderen en jongeren op school de kans krijgen om hun talenten, in dit geval voor techniek, te ontdekken en vooral te ontwikkelen en te tonen. Bij het formuleren en selecteren van de eindtermen en ontwikkelingsdoelen werd er rekening mee gehouden dat bij het begrijpen, hanteren en duiden van techniek verschillende soorten talenten nodig zijn. De ene leerling kan bijvoorbeeld sterk zijn in het creatief ontwerpen, een andere kan vaardiger zijn in het nauwkeurig meten, passen en manipuleren van machines. Het is maar door ervaring op te doen met de verschillende facetten van techniek, dat leerlingen hun voorkeuren en sterke punten kunnen ontdekken. In de eindtermen en ontwikkelingsdoelen voor techniek worden al deze verschillende talenten aangesproken. Deze talenten kunnen zowel bij jongens als bij meisjes aanwezig zijn.

(uit: Uitgangspunten van de ontwikkelingsdoelen en eindtermen techniek.)

TECHNIEK MET JONGE KINDEREN

Dit alles in acht genomen, neem ik me voor om ervoor te gaan wat techniek betreft. Met het ontdekken van (schoolse) talenten kunnen kinderen niet vroeg genoeg beginnen. Ik hoop hierbij de nadruk te leggen op actief bezig zijn: denken en doen! Ik werkte net een activiteit uit over magnetisme waarbij kinderen een technisch proces moeten doorlopen. Ze voorspellen, voeren uit en motiveren voor elkaar. Nadien kunnen ze nog verder experimenteren. Verder ga ik dit schooljaar samen met de kinderen hun fiets poetsen, een eerder speelse manier om met techniek in contact te komen. We zullen zaken benoemen, misschien uitproberen, maar zeker ontdekken en ons misschien zelfs verbazen over bepaalde zaken. Ik wil de kinderen ook nog een soort knikkerbaan laten maken die hen doet nadenken over aantrekkingskracht, beweging en materiaaleigenschappen (zie afbeelding hiernaast). Verder hoop ik nog tijd te vinden om met papieren stroken een zo hoog mogelijke toren te laten maken in groep. Dit lijkt me allemaal heel uitdagend voor kinderen (en voor mezelf). Activiteiten om naar uit te kijken. Ik verheug me er nu al op!

OP ZOEK NAAR...
Online vind je heel wat over techniekactiviteiten. Een van de beste site is Encyclopedoe, waar een massa proefjes netjes gerangschikt staat in verschillende thema's. Verder is er de ontdekplek en het knutsellab met stappenplannen voor (kleine) technische activiteiten. Een hele mooie vind ik ook de leerlijn techniek van Heutink: een overzichtelijk schema gerangschikt per jaar en per thema met daarbij de nodige documenten en links. Ooit vond ik ook onderstaande e-books waarvan de bron me niet meer te binnen schiet al wil ik ze u niet onthouden. Prima en bruikbaar materiaal voor korte of lange technische activiteiten. Het eerste document is voornamelijk bedoeld voor de 1ste graad en geeft over enkele thema's heel gestructureerd ideeën weer met bedenkingen van de uitvoerders. Het tweede document is een allegaartje van techniek en beeld, sommige zaken minder bruikbaar of uitdagend. Toch met enkele interessante tips die een les kunnen sturen.

Als afsluiter nog deze. Het 6de leerjaar (collega D.) werkte een prachtig e-Twinningproject uit rond techniek: The European Chain Reaction, gebaseerd op het werk van Rube Goldberg. De bedoeling is om door 1 beweging een kettingreactie te starten die een hele tijd aanhoudt zonder menselijke tussenkomst. Scholen uit 13 Europese landen namen deel aan dit project. Eens alle filmpjes werden ingezonden, werden deze allemaal achter elkaar gekleefd zodat een echte Europese kettingreactie werd gemaakt. Een knap voorbeeld van techniek en technologie.

Samen naar een hoger level: 1 + 1 > 3

2011-05-08T22:41:00.001+02:00

Op onze school zijn er enkele leerkrachten die zeer begaan zijn met ict. Zo hebben we een werkgroep ict die zaken beslist en bespreekt over digiborden, software, websites etc. Deze bestaat uit gemotiveerde en mediawijze leerkrachten die ook naast het onderwijs interesse tonen in computer en technologie.

Samen met D. een collega van het 6de volg ik de nieuwste tools die bruikbaar kunnen zijn voor het onderwijs. We delen zaken die we ontdekten, sturen elkaar links door en gaan samen naar de ict-dagen van Klascement. Door regelmatig nieuwe zaken toe te passen in ons klasgebeuren en dat met elkaar te delen, ontdekken we nieuwe mogelijkheden op ict-gebied. We motiveren elkaar om de trends te volgen en durven zaken uitproberen om de bevindingen te delen. Het lijkt of we mekaar daarin verstaan. We legden dezelfde weg af en durven elkaar nog een duwtje te geven als dat nodig is. En niettegenstaande het leeftijdsverschil van onze doelgroepen (1ste leerjaar tgo. 6de leerjaar) proberen we soms gewoon dezelfde dingen uit in de klas met onze leerlingen.

Een tweetal jaar geleden lazen we het gratis 'Amazing Web2.0 Projects' e-book door Terry Freedman (zie onder) wat we met veel interesse doorbladerden. Hierin wordt het Schoolovisionproject beschreven wat D. absoluut de moeite vond.

Vorig jaar nam zijn klas voor het eerst deel aan deze Eurosong voor scholen: een wedstrijd volledig voor het onderwijs waarbij elk Europees land slechts 1 deelnemer mag voorstellen. Omdat D. de eerste Belg was die notie had van dit project, kon hij zich eenvoudigweg inschrijven met een zelfgekozen nummer en daarbij zelfgemaakte videoclip ("Opzij" van Herman van Veen). Het werd een heel leerrijke ervaring voor zowel de leerkracht als de leerlingen. D. ontdekte het e-Twinnen en de mogelijkheden ervan om zo tot een zelfgemaakt Europees project te komen: The European Chain Reaction (waarover later meer in een artikel over techiek). De kinderen leerden samenwerken met elkaar, communiceren met andere kinderen uit Europese landen, de Engelse taal gebruiken, een massa aan technologie en nog zó veel meer. Door zijn deelname aan Schoolovision en inzending hiervan bij eTwinning België verkreeg D. en zijn klas de prijs voor Innovatie en Samenwerking die in Brussel in ontvangst werd genomen na een heuse plechtigheid. Ook in Merksplas erkende men de inzet van de leerkracht in het project. Daardoor werd hij ook hier in de bloemen gezet met de Merksplasse cultuurprijs. Twee prijzen die dit project absoluut verdienen.

Dit schooljaar kreeg D. de leerlingen van het 6de leerjaar opnieuw gemotiveerd om hun inzending voor Schoolovision klaar te stomen. Er werd gekozen voor het lied I'm Into Folk van The Radio's. Omdat er meer tijd vooraf was, werd het geheel nog professioneler aangepakt. Zo werd een Merksplasse band gezocht die de muziek voor zich zou nemen. De kinderen trokken voor een dag naar het domein Merksplas Kolonie om er de beelden te schieten. Het werd opnieuw een geweldige belevenis. Vandaag kreeg ik (in primeur!) de schitterende videoclip te zien. Vrijdag is geweten welk land Schoolovision wint. Ik duim mee voor België 12 points. Succes zesdeklassers!

Blijf op de hoogte van de wedstrijd via schoolovision.eu

Ik raad iedereen aan om:

deel te nemen aan de ict-dagen;
het 'Amazing Web 2.0 Projects' boek door Terry Freedman te doorbladeren;
op zoek te gaan naar interessante e-Twinning projecten;
gemotiveerde collega's te zoeken die samen ict-wegen willen bewandelen;
kinderen wegwijs te maken in de wondere wereld van web 2.0.

Want ict brengt de wereld dichter bij de mensen, bij kinderen. Wij onderwijzers kunnen ze hierin wegwijs maken en hen leren deze toepassingen verstandig te gebruiken. Het is voor hen, en ook voor ons een meerwaarde in het leven.

De uitdaging van een ICT-trend... Stopmotion!

2011-05-04T19:55:00.000+02:00

Een beetje mediawijze onderwijzer maakt tegenwoordig gebruik van fototoestel en videocamera om er in de klas mee aan de slag te gaan. Filmpjes maken, bewerken in Movie Maker of Adobe Premiere en uploaden naar Youtube, Vimeo of andere online video-opslagdiensten.

Wat tegenwoordig erg in trek is, zijn de stopmotionfilmpjes. Filmpjes gemaakt van een reeks beelden (foto's) die maar een kleine fractie van elkaar verschillen. Deze worden dan in een snel tempo achter elkaar gemonteerd en afgespeeld zodat het lijkt alsof er een film gemaakt werd.

Om volledig mee te zijn met de ict-trends in het onderwijs, waagde ik me enige tijd terug ook aan dergelijk experiment met mijn klas zesjarigen. Ik was er vooraf al van overtuigd dat dit geen eenvoudige opdracht zou zijn om met zulke jonge kinderen te volbrengen. Het bedenken van een ietwat realistisch verhaal is voor hen tamelijk moeilijk. Om dit dan nog volledig uit te werken is zeker te hoog gegrepen. Daarom bracht ik van thuis wat speelgoed mee: de dierentuin van Little People (Fisher Price) met bijhorende figuurtjes en dieren. Na samen enkele stopmotionfilms te hebben bekeken en besproken, gaf ik kleine groepjes kinderen de opdracht om met alle figuurtjes zo klein mogelijke bewegingen te maken. Tussendoor maakte ik fotootjes van het geheel die ik later wel in Movie Maker achter elkaar zou plakken. Het leek me wel eenvoudig, al had ik op dat moment al door dat mijn opstelling en cameragebruik minder professioneel waren.

De kinderen begrepen als bij wonder de opdracht heel erg goed. Ze gingen aan de slag met de figuurtjes van de dierentuin. Ook het autootje werd zachtjes voortgeduwd. Het samenwerken verliep vlot, iedereen had zijn eigen figuren en liet die in interactie treden met de anderen. Bovendien hadden sommigen zelfs ook oog voor details, zoals de wip en de schommel. Doel voor de kinderen bereikt, dus. Nu het resultaat nog klaarmaken en de trots zou van ons afdruipen.

Thuisgekomen met een kleine 100 foto's leek het me een koud kunstje om die aan elkaar te kleven en de film op te vrolijken met een passend muziekje. Totdat ik de foto's stuk voor stuk bekeek... sommige waren scheef, anderen fout uitgelijnd, ... . Het bleek een zootje te worden als ik van deze foto's een stopmotionfilm wilde maken. Wat nu? Creativiteit van een leerkracht kent echter geen grenzen en wij zijn opgeleid om moeilijke situaties op een eenvoudige manier op te lossen. Ik gunde mezelf wat meer tijd om het resultaat klaar te maken en knipte alle foto's bij in de Picture Manager. Daarbij baseerde ik me op verschillende ijkpunten van het tafereel en kon alsnog aan de slag in Movie Maker. In de eigenlijke film zie je nog steeds de achtergrond bewegen, al is het minder dan vooraf. Het lijkt enige spanning teweeg te brengen aan het verhaal(tje), vandaar ook de titel: 'Paniek In De Zoo'. Het resultaat:

De groepjes kinderen die niet aan het werk waren met de film, liet ik in tussentijd een flipboekje maken. Ik had enkele voorbeelden afgedrukt waaruit ze konden kiezen. Ze letten erop dat dezelfde voorwerpen telkens in dezelfde kleur werden gekleurd en knipten de tekeningen precies op de lijn uit. Deze legden ze dan in volgorde en maakten ze vast met een splitpen. Het werd hun eigen filmboekje.

Het flipboekje van de surfer hiernaast, download je hier.

Wat heb ik hierbij geleerd?

1. Kinderen begrijpen goed de werkwijze voor het opmaken van een stopmotionfilm. Ze kunnen in beelden denken en deze slechts een fractie van elkaar laten verschillen.

2. Bezint eer ge begint: het was mijn eigen schuld dat de foto's niet gelijk gekadreerd waren. Ik las op verschillende websites wel dat het aangeraden is om een statief te gebruiken, maar dacht dat ik het zonder ook wel zou kunnen. Niet dus! Ik moest maar niet zo koppig zijn. Gebruik dus een statief, zodat het fototoestel nooit van plaats veranderd.

3. Kinderen genieten van zowel proces als product. Ze zijn bezig met iets op te bouwen, iets te maken en vinden dat fijn. Bij het bekijken van het resultaat zie je de kinderen blinken. Ze zijn trots dat zij dit gemaakt hebben. Als een regisseur die voor het eerst zijn film ziet verschijnen op het witte doek.

De kinderen hebben me overtuigd van de schoonheid van deze activiteit. Ik ga zeker nog eens aan de slag met stopmotion. Ik zal het echter wel wat anders aanpakken. Een statief zal tot mijn vaste uitrusting behoren. Ik zal ook meer tijd voorzien, zodat ik nog meer foto's heb om alles minder hoekig te laten overkomen. Misschien werk ik de volgende keer wel met de kinderen zelf, in plaats van met speelgoedfiguurtjes. We zien wel...

Het blijft een uitdaging. En dat spreekt me juist aan in het onderwijs!

Foutjes maken mag/moet

2011-04-30T11:40:00.001+02:00

FOUTJES MAKEN MAG

Het lijkt didactisch compleet not done, maar het kan enorm verrijkend zijn in je klaspraktijk: het (zelfs onbewust) maken van foutjes door de leerkracht. Kinderen kunnen ervan leren. Zo zien ze in dat ook hun leerkracht een fout kan maken. Maar wat misschien nog belangrijker is, is de (eventueel gespeelde) reactie van de leerkracht op zijn gemaakte fout.

Kinderen die het 1ste leerjaar binnenkomen hebben het vaak moeilijk als ze iets niet juist doen. Ze kunnen het maar moeilijk accepteren omdat ze voor het eerst op school geconfronteerd worden met iets wat ze fout maakten. Met vaak paniek of frustraties als gevolg. Door als leerkracht dit wat te relativeren en te duiden, leren we de kinderen hiermee omgaan. Foutjes maken mag!

FOUTJES MAKEN MOET
Door zich ervan bewust te zijn dat ook zij fouten kunnen maken, kunnen ze dit ook wat relativeren. Hierdoor zullen ze de zaken meer nuchter bekijken: iedereen maakt fouten. En dat is niet erg. Want van je fouten kan je leren. Je leert ervan hoe je het in het vervolg beter kan doen, welke gedachtengang je zal moeten vermijden. Je zal je klemtoon anders leggen dan de keren voorheen en zorgt ervoor dat je die fout geen 2de keer meer maakt. Een ezel... , nietwaar?!

Als leerkracht hebben wij daarin een belangrijke rol. Het geweldige aan onze job is dat we bijna professioneel verplicht worden om af en toe een fout te maken. En ons daarover geen overbodige zorgen te maken. We hoeven de kinderen er natuurlijk wel van te overtuigen dat dit bij het leerproces hoort.

Ik geef dus ook graag toe dat ik af en toe een fout maak in de klas. Heel regelmatig zijn die fouten zelfs gepland. De reactie van de kinderen daarop is voorspelbaar: geroezemoes in de klas, eentje die zijn vinger opsteekt, een ander begint te lachen, luider gekeuvel en gegiechel. Heerlijk, te zien dat ze door hebben dat de meester een fout maakt. Nog leuker om daar, half overdreven, op in te spelen: "Ik wilde maar eens kijken of jullie goed wakker zijn." of "Het was om te testen of jullie wel alles goed begrepen hebben."

FAALANGST VOORKOMEN

Natuurlijk komt er een moment waarop foutjes vermeden mogen worden. Toetsen leggen vaak een enorme druk op de schouders van kinderen, hoe jong ze ook zijn. Als het voor echt is, voelen ze de spanning. Op zo'n momenten is het belangrijk dat kinderen hun relativeringsvermogen kunnen gebruiken. Door hierop vooraf te trainen en er zich van bewust te zijn, zullen kinderen minder faalangst ondervinden. Het maandblad Klasse voor Leerkrachten had ruim tien jaar geleden een bijlage over faalangst in de reeks 'De Eerste Lijn'. Ook hier wordt beschreven hoe belangrijk het is om de kinderen te laten voelen dat ze fouten mogen maken. In deze open sfeer zorg je voor een beter welbevinden van alle kinderen. Iets wat de klassfeer volledig ten goede komt!

Fouten maken mag!
Fouten maken moet!

Adopteer eens een boom

2011-04-27T19:01:00.000+02:00

"Kinderen spelen te weinig buiten."
"Kinderen kennen niks meer van natuur."
"Televisie en computer zorgen ervoor dat kinderen te weinig lichaamsbeweging krijgen."

Dit zijn maar enkele boodschappen in de actualiteit over de jeugd van tegenwoordig. Kinderen zouden te weinig in contact komen met de natuur en daarom ook te laag scoren op het domein natuur.

PEILING NATUUR
Ik herinner mij nog een peiling natuur uit 2005 die de Vlaamse overheid deed bij zesdeklassers. Voor ecosystemen, het menselijk lichaam en gezondheidszorg scoorden de leerlingen prima (> 80%). Ondermaats waren de resultaten voor milieuzorg (65%), niet-levende natuur en organismen (< 60%). Opvallend was ook dat de leerkrachten voor 5 van de 6 onderdelen voorspelden dat hun leerlingen beter zouden scoren.

In 2007 werden de resultaten van de peiling geëvalueerd in een conferentie. Opmerkingen als 'De leerkrachten weten niet wat er in de leerplannen staat', 'De leerplannen zijn niet duidelijk geschreven' of 'Niet alle leerkrachten zijn even geïnteresseerd in natuur' bleven hierbij niet uit. We mogen echter niet vergeten dat we het bij WO hebben over kinderen die zich oriënteren op de wereld, hún wereld (vandaar dus wereldoriëntatie en dus niet werkelijkheidsonderricht zoals het vroeger was). Interessant hiervoor zijn de aanbevelingen van de externe deskundigen die het over 3 niveaus hebben: de doelstellingen, de didactiek en de professionaliteit. Hoofdboodschap is: laat kinderen de natuur beleven! Het kan niet meer de bedoeling zijn om handboeken systematisch te volgen; om over de paardenbloem te leren zonder er ook maar eentje gezien te hebben. Als je over natuur leert, trek er dan gerust op uit! Zwemmen leer je ook niet achter de schoolbanken, maar in een zwembad. Al wat we van natuur hebben rond de school, kan gebruikt worden in de lessen natuur.

Naar aanleiding van de resultaten van bovenvermelde peiling, herzag het ministerie van onderwijs haar ontwikkelingsdoelen en eindtermen. Zo hoopt men ook een betere samenhang te creëren tussen basisschool en secundair onderwijs. Aan de onderwijskoepels de opdracht om hun leerplannen te herzien, wat ook gebeurde tegen begin dit schooljaar.

KOM EENS UIT UW KOT!
Zoals al gezegd is het belangrijk om kinderen de natuur te laten beleven. Met al hun zintuigen. Ruiken aan bloemen, voelen aan boomschors, proeven van kruiden, kijken naar de lucht en luisteren naar vogels. Om deze dingen zinvol te kunnen doen, is het aangewezen om er op uit te trekken. Dat hoeft niet ver te zijn. Misschien is er op school een grasveldje waar je regenwormen kan zoeken en waar madeliefjes groeien. Of een plekje met zwart zand en stenen waaronder het krioelt van de kriebelbeestjes. De meeste scholen hebben ook bomen op hun speelplaats. Voor kleine(re) kinderen volstaat het soms zelfs om een korte tijd (5 minuutjes voor de speeltijd) aandacht te besteden aan dat stukje natuur. Velen van hen zullen zelfs tijdens hun speeltijd verder die natuur beleven en na de pauze hun belevenissen met volle trots vertellen. Kinderen genieten daar van: in contact komen met de natuur, met al hun zintuigen. En wij kunnen ze dat bijbrengen.

ADOPTEER EENS EEN BOOM!
Begin dit schooljaar, in oktober, adopteerden wij met de eenaatjes en eenbeetjes een boom op de speelplaats. Wat oorspronkelijk een wild ideetje was, werd een halve hype in de klas. Na een officiële plechtigheid met directie, doorknippen van een rood lint en verantwoordelijkheden uitdelen, kregen onze eersteklassers de opdracht om deze boom (ONZE boom, een koningslinde) gedurende het hele schooljaar te volgen, verzorgen, observeren, ... . Elke maand wordt een foto getrokken van de boom die we naast elkaar verzamelen in de gang en in de klas. Zo kunnen we onze boom vergelijken met zichzelf een maand eerder. Hoe ziet hij eruit? Is er iets veranderd? Wat is veranderd? Elke maand ontdekken we nieuwe dingen aan de boom. Zo zagen we in december dat er zich een vogelnestje hoog in de kruin van de boom bevindt. We vergeleken dit met de andere foto's en merkten op dat die er voordien ook al was, maar minder zichtbaar vanwege de bladeren. Wij leerden al over de vorm van de blaadjes, over de schors, de wortels, maar ook over de omgeving van de boom. Er leven spinnetjes op de boom en kevertjes aan de wortels. We gingen op zoek naar nog meer kriebelbeestjes. In de winter kreeg de boom een dikke, warme knuffel en een vogelvoederbakje. Allemaal activiteiten waar we als leerkracht niet veel tijd, moeite en werk in hoeven te steken (m.u.v. 1x per maand een foto maken en afdrukken). Maar die zijn zo waardevol voor het natuurbeleven van kinderen. Ik merk dat ze meeleven met die boom op de speelplaats. Ze zijn echte bomenvrienden geworden. Krijgen er meer respect door voor de natuur. Ik weet zeker dat als ze nog ergens een koningslinde tegenkomen, hem zullen herkennen. En er waarschijnlijk nog met trots over zullen vertellen.

Denkbeeldige startknop van onderwijzers

2011-04-26T18:54:00.000+02:00

"Het leek wel alsof ik als vijfjarige voor het eerst op schoolreis ga", zo omschreef een juf vandaag haar eerste werkdag na die deugddoende, warme paasvakantie. Ik heb meestal zelf ook wel deugd/last van de spanning voor een eerste schooldag-na-vakantieperiode. Het is iets om naar uit te kijken. Ik voel er nog steeds (meestal positieve) spanning voor. Het houdt me wel eventjes bezig de dagen voordien. Ik was zelfs op tijd wakker, vanmorgen.

Heb ik alles goed voorbereid?
Wat moet nog gekopieerd worden?
Hoe ga ik de dag starten?
Welke klemtonen wil ik dit nieuwe trimester leggen?
Welke leerstof moet er nog gezien worden?
Heb ik nog materiaal klaar te leggen?

Dit zijn maar enkele van de vragen die de laatste dagen van de vakantie door mijn hoofd spookten. Ik weet meestal wel dat het allemaal wel in orde zal komen, dat een dag zal lopen zoals hij loopt. Maar toch vind ik het belangrijk om me de eerste dag na een vakantie extra voorbereid te voelen.

Hoewel ik vermoed dat de meeste onderwijzers de school ook tijdens de vakantie niet kunnen loslaten, denk ik dat het merendeel van ons eerder op neutrale modus zal staan. Op een rustige manier proberen structuur te scheppen in wat er nog gaat komen. Tussen de huishoudelijke taken, het werken in de tuin, spelen met de kinderen en het vullen van de diepvriezer met versgemaakte spaghettisaus door, natuurlijk. Ik probeer tijdens deze tussenperiodes ook mijn functioneren als onderwijzer aan een zelfevaluatie(tje) te onderwerpen. Liep er iets goed/fout? Hoe komt dat? Hoe kan het anders/beter? Op de website Leerkracht In Beeld kan je aan de slag met tal van zelfevaluaties voor leerkrachten. Let wel: deze website is ontwikkeld in Nederland, waardoor heel wat termen minder duidelijk zullen zijn voor Belgische bezoekers.

Eens op school aangekomen, startte ik de computer op en bekeek de blaadjes die gezien zouden worden vandaag. Ik controleerde welke zaken nog gekopieerd dienden te worden en begroette heel wat collega's. In de leraarskamer was het gezellig druk. Iedereen met zijn eigen verhalen, geboeid naar mekaar luisterend. Op zulke momenten vraag ik me af of ook mijn collega's het schoolreisgevoel nog kennen? Aftellend naar half 9 keuvel ik wat mee. Iedereen nog een beetje in vakantiemodus, totdat de bel gaat. We nemen de draad weer op waar we waren op 8 april. Na 17 dagen OFF, nu terug ON. De startknop is terug gevonden en geactiveerd. De spanning is weg. Iedereen weer in zijn functie en het loopt. Zoals gepland. Allemaal leuke (en soms iets minder leuke) verhalen over de vakantie in de klas. Paaseitjes geraapt en gegeten, op vakantie geweest met het vliegtuig, de klas en meester gemist, lekker gegeten, veel buiten gespeeld, gezwommen, verjaard, zus van de glijbaan gevallen, dagje Center Parcs, ... . Iedereen heeft zijn eigen verhaal bij, we luisteren geboeid. En dan is het tijd om aan de slag te gaan. Hier start het 3de trimester. We zijn er klaar voor!

Die vakantie hebben we mooi weer gehad. Nu terug aan het werk. Er staat nog heel veel op het programma. Het schooljaar zal zo weer om zijn... Veel plezier, dit 3de trimester!

Jazz voor beginnertjes

2011-04-22T19:42:00.001+02:00

Kinderen houden van muziek! In een vorig artikel schreef ik al over klassieke muziek in de klas en hoe kinderen hier van kunnen genieten. Af en toe gebruik ik in de klas ook jazz, een genre dat mij persoonlijk ook heel erg bezig houdt.

Tijdens klasvrije momenten luister ik gewoonlijk naar een afspeellijst met jazz op last.fm of AccuRadio en soms liet ik dat eens opstaan wanneer de kinderen terug de klas binnenkwamen. Het viel me op dat ze hier positief op reageerden. Niet te verwonderen, eigenlijk. Naast klassieke muziek worden tekenfilms en cartoons ook vaak opgevrolijkt met instrumentale jazzmuziek. Denk maar aan Tom & Jerry, Mickey Mouse of The Pink Panther.

Jazz ontstond aan het begin van de 20ste eeuw in steden als New Orleans en werd al zeer gauw bekend als dansmuziek en muziek met gevoel. Wikipedia omschrijft jazz als 'muziek van het moment':

In principe is jazz 'muziek van het moment' – er worden op elk moment nieuwe muzikale keuzes gemaakt die tot aan de vorm en alle op dat moment spelende musici reiken (zie de genoemde jazzstromingen hieronder) waardoor een persoonlijke en intensieve muziekbeleving ontstaat. In klassieke muziek en popmuziek is deze eigenschap nagenoeg afwezig. In de jazzmuziek wordt een thema of kleine compositie of een afspraak alleen gebruikt als basis voor improvisatie. Door deze eigenschap raakt jazz als stijl veel andere stromingen zoals blues, (pop-)world, folk, heavy metal, funk, soul, klassiek en oude muziek en er bestaan heden ten dage dan ook vele mengvormen.

Opnieuw niet te verwonderen dus, dat kinderen jazz kunnen appreciëren. Zijn kunnen als geen ander volledig leven 'op het moment'. Hun dagelijks leven is als een improvisatie waar regelmatig samen moet worden gespeeld (gemusiceerd), maar waar er evenzeer ook tijd zal zijn voor solo's. Net als de thema's bij jazz herken je tijdens hun dagelijks leven ook patronen met terugkerende activiteiten.

De jazzwereld erkent dit en speelt er dan ook op in, al is het heel beperkt: jazzlabel Verve bracht enkele verzamelalbums uit met jazz voor kinderen. Volgens jazzblog Draai Om Je Oren brengt het album Baby Loves Jazz de jonge kinderen in contact met jazz. Verder bracht Verve ook Jazz for Kids uit. Wereldmuzieklabel Putumayo brengt onder de noemer Playground allerlei kinderverzamelalbums uit. Jazz Playground is er hier een van: wereldjazz voor kinderen. Jazzartiesten die een volledig album aan kinderen wijden zijn nog schaarser. Avantgarde jazzcomponist en bandleider Sun Ra heeft met zijn Arkestra een tribute gebracht aan Walt Disney: 'Second Star To The Right (Salute to Walt Disney). Een livealbum met songs als 'High Ho! High Ho!' en 'Zip A Dee Doo Dah'. Niet meteen bedoeld voor, maar wel zeer luisterbaar door kinderen.

Jazz is van oorsprong dansmuziek. Daarom is het de moeite waard om het tijdens bewegingslessen te gebruiken. Nieuwe dansen ontwerpen met eenvoudige pasjes en bewegingen lukt op heel veel jazzdeuntjes. Instrumentale jazz kan voor kinderen ook personen of situaties oproepen die ze kunnen spelen tijdens dramalessen. In een jazzstuk zitten verschillende ritmes en melodielijnen zodat je tijdens het nummer op verschillende manieren kan gaan lopen en stappen. Kinderen zelf zijn inventief genoeg om hier telkens een figuur bij te verzinnen: een verlegen meisje, een fiere prinses of een haastige professor. Ze kunnen allemaal aan bod komen. Een mimespel, waarbij de muziek een ondersteunende functie krijgt, is ook mogelijk.

Ook tijdens het werken en knutselen in de klas kan je jazz opzetten. Het is trouwens belangrijk om kinderen met alle soorten muziek in contact te laten komen. Niet vaak wordt hier voor jazz gekozen, vermoed ik. Terwijl het toch nuttig kan zijn. Jazz is vaak muziek in 'laagjes', die kinderen uitdaagt om bepaalde laagjes te volgen. Ze zoeken er hun weg in en leren zo hoofd- en bijzaken onderscheiden. Regelmatige solo's leggen de klemtoon op andere instrumenten die opnieuw gevolgd kunnen worden in de muziek. Zo ontdekken kinderen de laagjes en kunnen ze deze visualiseren. Het bespreken van de verschillende instrumenten zal de kinderen ook zeker aanspreken.

De grootste moeilijkheid voor leerkrachten is wel de juiste keuze van nummers uit het enorme jazzaanbod. Niet alles is even bruikbaar. Avant garde of Free Jazz is af te raden (hoewel het voor heel soms misschien wel eens uitdagend kan zijn*). Bigbandjazz uit de jaren '20 of '30 spreekt kinderen wel enorm aan: Glenn Miller, Duke Ellington, Louis Armstrong, King Oliver & His Creole Jazz Band, ... . Ook Swingjazz of pianojazz kan de moeite zijn in de klas.

Ik maakte, net als bij mijn stuk over klassieke muziek, een afspeellijst in Grooveshark: Jazz for Kids. Een vijftigtal nummers waar kinderen zeker iets van opsteken, zich kunnen inleven, van kunnen genieten.

Voor wie dit nog niet genoeg is, is er AccuJazz, een webradio gespecialiseerd in jazz.

* De dag nadat ik een concert zag van The Thing met Mats Gustafsson, zette ik het een nummer uit het gekochte album in de zesde klas op: 'Art Star' Pure free jazz met een funkdeuntje. Als experiment. Alle kinderen schudden mee met hun hoofd op het ritme en gingen uit hun dak tijdens de solomomenten.

iOefeningen

2011-04-19T20:00:00.008+02:00

Op het internet vind je een enorme hoeveelheid aan bruikbaar oefenmateriaal voor in de klas. Individuele oefeningen voor aan de computer of klassikale oefeningen op het digibord. Alleen al bij Klascement zijn ze in hopen te vinden onder het tabblad i-Oefeningen. Mooie hotpotatoes oefeningen ook die doelbewust gemaakt zijn en met liefde voor het vak.Klascement heeft trouwens een nieuwe service: het zoekvenster op Kacee.be

waar je eenvoudig kan weergeven waarnaar je op zoek bent. Geef hier een trefwoord in en klik op het muisje vooreen waaier aan i-Oefeningen. Heel gebruiksvriendelijk, die Belgische onderwijsgoogle.

En toch maak ik graag zelf oefeningetjes. Niet alleen om me extra werk te bezorgen. Eerder om de oefeningen meer naar mijn hand te zetten. Ik wil de oefeningen die ik aanbied in de klas volle

dig kennen. Ik wil de kinderen computeropdrachten voorschotelen die parallel lopen met de leerstof en die hén erbij helpen om deze stof nog beter te vatten. Subjectieve, uitbreidings- of herhalingsoefeningen, zeg maar... Op maat van de kinderen van de klas.

Individueel (in)oefenen

Lange tijd maakte ik gebruik van het gebruiksvriendelijke HotPotatoes.

Mooie oefeningen, eenvoudig in gebruik voor leerkracht en leerling. Maar al gauw vond ik de types oefeningen net iets te beperkt. Daarom zocht ik naar andere mogelijkheden en kwam uit bij jClic wat heel wat meer mogelijkheden biedt. jClic heeft 16 verschillende types oefeningen (4 keer meer dan HotPotatoes). Het bestuderen van de authorsoftware kostte me wel enige tijd. Maar dankzijdeze overzichtelijke handleiding lukte het me om de oefeningen naar mijn hand te zetten. Het

interessante aan jClic is dat je een rapportje kan opvragen nadat de leerling de oefeningen heeft gemaakt. Zo kan je desbetreffende leerling voor enkele oefeningetjes nog meer bijsturen en deze eventueel opnieuw laten maken.

Een voorbeeld van een eigenbereide jClic oefening vind je hier:

Meer tutorial nodig? HIER!

Klassikaal (in)oefenen

Voor het digibord gebruik ik tegenwoordig de flashcards van Quizlet. Flashcards zijn als

digitale steekkaarten met 2 kanten die je kan gebruiken als flitskaarten op het bord. Je maakt hierbij oefeningen met vraag en antwoord, waarbij de ene kant van de flitskaart de opdracht toont en de andere kant (na de klik) de oplossing. Heel simpel, maar dat maakt het net zo bruikbaar. Ik gebruik Quizlet momenteel voor het automatiseren van de bewerkingen tot 10. Maar het kan ook voor Franse woordjes, maal- en deeltafels, WO vragen of spelling gebruikt worden. Indien je wenst kan je dezelfde oefeningen als de flashcards ook individueel laten maken via 'test' of er spelletjes mee laten spelen.

Klik hier voor een voorbeeld van flashcards in Quizlet.

Voorgeprogrammeerde zinnetjes

2011-04-17T16:57:00.022+02:00

Een beetje flauw? Doe er maar wat zout op!

Onderwijzer is een geweldig beroep. Kinderen iets bijbrengen over het leven, ontwikkelingsprocessen beschouwen en er oprecht respect voor krijgen van je doelpubliek. En daar worden wij dus voor betaald. Daarenboven kunnen wij het ons permitteren om tijdens onze werkuren geregeld een enorm flauw grapje te vertellen en er nog mee weg te komen ook.

Als 's morgens een eenaatje met een frisgeschoren kopje in de rij staat, is mijn eerste vraag: "Heeft je papa gisteren het gras afgereden?" En elke keer, het blijft me verbazen, de hele rij in een deuk. Als ze zes worden, wens ik ze proficiat met hun ZEStigste verjaardag. Hilariteit alom! In de winter krijg ik regelmatig de vraag: 'Meester wil jij mijn handschoenen aandoen alstublieft?'. Waarop mijn antwoord: 'Maar die zullen niet voor mij passen, hoor...' Ze vinden het GE-WEL-DIG! Hoe flauwer en doorzichtiger, hoe liever.

In de lagere klassen (ook kleuterklassen) werken rijmpjes ook heel erg bij kinderen. Onelinertjes die voor kinderen eenvoudig te vatten zijn, ze kunnen zich er een voorstelling van maken, het 'bekt lekker' en ze onthouden kost niet al te veel moeite. Trouwens, hoe vaker je ze gebruikt, hoe beter ze worden toegepast door de kinderen. Herhaling is belangrijk bij kinderen, zowel wat leerstof betreft als de invloed op hun attitudes.

Enkele rijmpjes die ik wel eens in de klas durf te gebruiken:

Van proberen kan je leren.
Fluiten is voor buiten.
Niet gluren bij de buren.
Handjes wassen na het plassen.
Meten is weten, gissen is missen.
Mijn stoeltje heeft 4 pootjes, en dat is niet zo dom; want was er eentje minder, dan viel mijn stoeltje om.

Oudere kinderen vinden deze rijmpjes meestal te flauw. Hoewel ze af en toe wel zullen werken, is regelmatige herhaling hier niet meteen aan te raden als je geen vreemde blikken wil krijgen van de klas. Zij worden graag als grote mens aanzien, of als kinderen die stilaan hun puberteit aan het voorbereiden zijn. Ze denken al wat abstracter en kunnen vaak tussen de regels lezen of begrijpen. Met spreekwoorden kan je hen zeker wel boeien. Ze worden uitgedaagd dieper na te denken over de betekenis ervan en er zich dan ook naar te gedragen.

Enkele spreekwoorden die ik wel eens hoor galmen op school (bij de collega's bovenbouw):

Eerst gedacht en dan gedaan, is langs de weg der wijzen gaan.
De aanhouder wint.
Goed begonnen is half gewonnen.
Bezint eer ge begint.
Haast en spoed is zelden goed.
Denkt aleer gij doende zijt en doende denkt dan nog.

Allemaal spreekwoorden die verwijzen naar het stappenplan (cfr. de berenmethode). Eenvoudig te typen in een Delfts blauw motiefje, afdrukken op A5, lamineren en een kale muur, deur of raam nog meer inhoud te geven.

Wij onderwijzers weten en gebruiken zulke oneliners natuurlijk allemaal. Want we weten dat het werkt. Ondertussen verwachten de kinderen dit al bijna van ons. Al mag het natuurlijk niet té worden. Ik herinner me er nog een paar van vroeger, toen ik zelf aan de schoolbanken zat. Enkele dooddoeners:

kind: "Meester, ik ben klaar." leerkracht: "Hallo Klaartje!"
kind: "Mag ik naar toilet?" leerkracht: "Je moest al terug zijn."
kind: "Waarom mogen we niet praten?" leerkracht: "Dan hoor ik mezelf niet meer denken."
kind: "Ik kan niet volgen." leerkracht: "Dan moet je een fiets kopen."
kind bij het klassikaal lezen: "Ik weet niet meer waar we zijn." leerkracht: "We zijn nog altijd in de klas, hoor.

Dooddoeners of niet: tóch wil ik er soms nog wel eens eentje van proberen. Ik denk dat het werkt. Want kinderen houden van mopjes, flauw of niet. En wij komen daarmee weg. Geweldige job!